Đeo vòng cẩm thạch (phỉ thúy) đi tắm, đi ngủ được không?

Đeo vòng cẩm thạch suốt ngày có được không?

Được: phỉ thúy (cẩm thạch) tự nhiên chưa xử lý, tức hàng A, có thể đeo hằng ngày, kể cả khi đi tắm và đi ngủ, vì nước, mồ hôi, xà phòng và hơi ấm cơ thể không làm hại nó; thứ làm hỏng phỉ thúy là va đập, vật cứng hơn cọ vào, nóng lạnh đột ngột và hóa chất mạnh, còn hàng B, hàng C (đã xử lý) thì kém bền hơn nhiều.

Ở Việt Nam, Trung Quốc và Thái Lan, rất nhiều người đeo vòng vào là đeo luôn nhiều năm. Điều đó không liều lĩnh. Phỉ thúy là một trong những loại đá quý dai nhất, kết cấu đặc đến mức nước và dầu da không thấm vào được, và màu không phai vì ánh sáng hay mồ hôi. Lý do về độ cứng và độ dai xem ở bài cẩm thạch có dễ vỡ không?.

Nhưng "đeo suốt được" không có nghĩa là "không bao giờ hỏng". Trong nghề, gần như mọi câu chuyện vỡ vòng đều bắt đầu từ một lúc rất bình thường: cạnh bồn rửa khi rửa bát, cửa xe hơi, quả tạ, trượt chân trong nhà tắm. Câu hỏi đúng không hẳn là "cẩm thạch có sợ nước không" mà là "hôm nay tay mình sẽ va vào cái gì".

Có ba điều quyết định bạn đeo thoải mái đến đâu:

1. Đó là hàng gì. Phỉ thúy tự nhiên hàng A, hay đá đã bơm keo, nhuộm màu.
2. Đó là món gì. Một chiếc vòng tròn đặc khác với mặt dây chạm mỏng trên dây lụa, đá trần khác với đá bọc vàng có mối hàn.
3. Bạn làm gì cả ngày. Người làm văn phòng, người nấu bếp và người hay tập gym cần thói quen khác nhau.

Vì sao hàng A và hàng B khác nhau nhiều như vậy?

Mọi điều yên tâm ở trên đều nói về phỉ thúy tự nhiên hàng A. Hàng B là phỉ thúy đã ngâm axit tẩy trắng rồi bơm keo polymer; hàng C là đã nhuộm màu. Keo và thuốc nhuộm là điểm yếu: chúng mềm hơn phỉ thúy và phản ứng với nhiệt, dung môi, hóa chất mà bản thân đá không hề hấn gì. Xem phân biệt phỉ thúy hàng A, B, C.

Tiếp xúc	Hàng A (tự nhiên)	Hàng B / B+C (bơm keo, nhuộm)
Nước, mồ hôi, xà phòng nhẹ	Không ảnh hưởng	Trước mắt thường không sao
Nước nóng, xông hơi, suối nước nóng	Nước tắm bình thường không sao; nóng đột ngột làm vết nứt sẵn có chịu lực	Nhiệt làm keo lão hóa nhanh: ngả vàng, mất bóng, rạn chân chim
Nước hoa, cồn, nước rửa móng	Để lại lớp màng, lau là sạch	Dung môi có thể ăn mòn keo và màu nhuộm
Thuốc tẩy, chất tẩy cặn, nước tẩy lò nướng	Có thể làm mờ mặt bóng và lớp sáp; hại phần kim loại	Có thể làm hỏng keo và màu
Nắng gắt	Màu ổn định	Màu nhuộm có thể phai, keo có thể vàng
Máy rửa siêu âm, hơi nước	Không dùng nếu có vết nứt hoặc bọc kim loại	Không dùng

Nếu không biết món của mình là hàng gì, hãy đeo như thể đó là hàng đã xử lý cho đến khi có giấy kiểm định. Một chiếc vòng rẻ bất thường, xanh tươi đều tăm tắp mà không có giấy tờ thì thuộc nhóm này.

Một chi tiết ít người mua được nghe: phỉ thúy hàng A sau khi đánh bóng thường được phủ một lớp sáp mỏng (thợ Trung Quốc gọi là 过蜡, "qua sáp") để lấp các lỗ li ti và tăng độ bóng. Nước nóng, xà phòng và cọ xát hằng ngày sẽ từ từ làm mòn lớp sáp này. Điều đó vô hại. Vòng có thể trông kém bóng một thời gian, rồi lớp màng từ da lại cho nó một độ bóng dịu. Đó không phải hư hại, cũng không phải đá thay đổi.

Những việc hằng ngày nào đeo vòng cẩm thạch được?

Bảng dưới tính cho vòng hoặc mặt dây hàng A. "Nên tháo" nghĩa là rủi ro có thật, mà tránh thì rất dễ.

Việc	Được không?	Vì sao	Mẹo
Đi tắm	Được, cẩn thận	Nước và xà phòng không hại đá; nguy hiểm là trượt ngã, va vào gạch	Tráng sạch xà phòng; vòng rộng thì tháo trước
Rửa tay bằng xà phòng	Được	Xà phòng để lại lớp màng mờ, nhất là chỗ chạm khắc	Tráng kỹ; vài tuần rửa kỹ một lần
Đi ngủ	Thường là được	Đá không ảnh hưởng; vòng có thể đập vào thành giường, tường	Ngủ hay trở mình thì tháo; trẻ nhỏ không đeo dây chuyền khi ngủ
Bơi hồ bơi	Nên tháo	Clo không hại hàng A nhưng lâu dần ăn mòn vàng tây và mối hàn; thành hồ là gạch, bê tông	Món bọc vàng để ở nhà; bơi xong tráng nước sạch
Tắm biển	Nên tháo	Muối vô hại; cát làm xước; nước lạnh làm tay nhỏ lại, vòng rộng dễ tuột	Tráng lại sau khi tắm; vòng rộng đừng đeo khi có sóng
Suối nước nóng, xông hơi	Nên tháo	Nhiệt và nóng lạnh đột ngột làm vết nứt chịu lực; nước lưu huỳnh làm xỉn kim loại; keo hàng B lão hóa nhanh	Gói lại cất trong túi
Tập gym, nâng tạ, chơi bóng	Nên tháo	Thanh tạ, bánh tạ, máy tập đều bằng thép; kẹp một cái là có thể nứt	Tháo trước khi tập
Nấu ăn	Tháo khi gần lửa	Cửa lò, nồi chảo, bếp vừa cứng vừa nóng; dầu mỡ bám lên bề mặt	Tháo khi chiên xào, nướng
Rửa bát	Nên tháo	Cạnh bồn rửa là chỗ "kinh điển" làm nứt vòng	Nếu vẫn đeo, lót khăn vào bồn
Dọn nhà với thuốc tẩy, nước lau	Nên tháo	Hóa chất làm mờ mặt bóng, lớp sáp, hại phần bọc và hàng xử lý; còn va đập	Găng tay chặn được hóa chất, không chặn được va đập
Nước hoa, kem dưỡng, kem chống nắng, keo xịt tóc	Được, đeo sau cùng	Để lại lớp màng; hàng xử lý sợ dung môi	Chờ khô rồi mới đeo trang sức
Đeo hai vòng cẩm thạch cùng tay	Không nên	Ngọc chạm ngọc, dễ mẻ miệng vòng	Mỗi tay một chiếc, hoặc phối với vòng kim loại mảnh
Đeo cùng vàng	Được	Vàng mềm hơn phỉ thúy, không làm xước	Vệt xám, vệt vàng là kim loại, lau là hết
Đeo cùng nhẫn kim cương, sapphire	Cẩn thận	Đều cứng hơn phỉ thúy, sẽ làm xước	Đeo nhẫn ở tay kia
Soi chiếu ở sân bay	Được	Máy X-quang không ảnh hưởng phỉ thúy	Bị yêu cầu tháo thì bỏ vào túi vải
Làm vườn, khuân đồ, xách nặng	Nên tháo	Va đập, cát sạn, đè ép	Luôn để sẵn túi vải trong giỏ

Đeo vòng cẩm thạch đi tắm được không? Rửa tay có sao không?

Được. Nước không thấm vào phỉ thúy, xà phòng nhẹ cũng không ảnh hưởng. Người đeo vòng nhiều năm hầu hết đi tắm vẫn để nguyên. Những gì thật sự xảy ra trong nhà tắm là:

• Màng xà phòng. Xà phòng, dầu gội để lại lớp màng mỏng làm bề mặt trông mờ, nhờn, nhất là mặt dây chạm khắc. Đó không phải hư hại. Tráng vòng khi tráng người, thỉnh thoảng rửa kỹ bằng nước ấm với một giọt nước rửa chén; cách làm xem cách bảo quản phỉ thúy.
• Tay trơn. Xà phòng chính là thứ người ta dùng để tháo vòng. Vòng hơi rộng có thể tuột qua bàn tay đầy xà phòng và rơi xuống gạch. Nếu vòng của bạn qua khớp ngón dễ dàng, hãy tháo trước khi tắm.
• Chỗ cứng. Gạch, mép lavabo, vòi nước, kệ kính. Vòng vỡ trong nhà tắm hầu hết là do va, không phải do nước.
• Nước nóng. Nước tắm bình thường không sao; dội nước sôi lên ngọc để "khử trùng" thì không được.

Mặt dây đeo bằng dây lụa, dây dù là chuyện khác. Dây ướt nhanh yếu và giãn, nên tháo ra khi tắm hoặc thay dây thường hơn. Dây chuyền vàng không sợ nước; bạc thì xỉn nhanh hơn trong nhà tắm ẩm.

Đeo vòng ngọc khi ngủ có sao không?

Với đa số người lớn thì không sao. Ngủ không làm hại đá, và nhiều người chưa bao giờ tháo vòng vẫn đeo khi ngủ mỗi đêm. Nên tháo nếu:

• bạn ngủ hay trở mình, nằm sát tường hoặc giường có thành gỗ, thành sắt cứng; va đập lúc ngủ khá mạnh và mình không kiểm soát được;
• vòng chật, sáng dậy tay sưng bó lấy vòng; nếu đã không tháo ra được, đọc vòng cẩm thạch bị kẹt không tháo ra được trước khi cố kéo;
• bạn đang mang thai, vì những tháng cuối tay thường sưng, vòng chật có thể không tháo ra được nữa.

Dây chuyền thì khác: dây có thể quấn vướng khi ngủ. Em bé và trẻ nhỏ tuyệt đối không đeo dây chuyền, vòng tay khi ngủ; xem đeo ngọc cho em bé.

Đeo cẩm thạch đi bơi, tắm biển, tắm suối nước nóng, xông hơi được không?

Bản thân đá chịu được nước hồ bơi và nước biển. Vấn đề nằm ở những thứ xung quanh.

Hồ bơi. Clo ở nồng độ hồ bơi không ảnh hưởng phỉ thúy hàng A. Nhưng lâu dần nó có thể ăn mòn vàng tây và mối hàn, nên mặt dây, nhẫn bọc vàng cần chú ý. Thành và đáy hồ là bê tông, gạch. Món bọc vàng thì để ở nhà, món đã đeo thì tráng lại bằng nước sạch.

Biển. Nước muối không hại phỉ thúy. Cát thì có: cát chủ yếu là thạch anh, cứng gần bằng phỉ thúy, kẹt giữa vòng và da sẽ mài xước mặt bóng. Nước lạnh làm tay nhỏ lại một chút, vòng rộng có thể tuột mất theo con sóng.

Suối nước nóng, xông hơi. Nên tháo. Từ không khí mát bước vào nước rất nóng hoặc phòng xông hơi, rồi nhảy vào bể lạnh, chính là kiểu nóng lạnh đột ngột làm đá chịu lực dọc theo vết nứt sẵn có. Nước khoáng, nước lưu huỳnh làm bạc và một số loại vàng tây xỉn màu. Và nhiệt là nguyên nhân chính khiến keo trong hàng B lão hóa.

Tập gym, nấu ăn, làm việc nhà có nên tháo vòng không?

Nên. Một phần lớn số vòng vỡ là do ba việc này, và nguyên nhân lúc nào cũng giống nhau: vật cứng va vào đá với lực mạnh.

• Tập gym, thể thao. Thanh tạ, tay cầm tạ ấm, tay nắm máy tập đều có thể kẹp vòng vào thép. Chơi bóng, yoga còn thêm nguy cơ ngã, chạm sàn.
• Nấu ăn. Cửa lò nướng, cán chảo, mặt bếp vừa cứng vừa nóng. Chiên xào bắn dầu, bám thành lớp trên bề mặt. Đưa vòng lại gần ngọn lửa bếp gas là một cú sốc nhiệt.
• Rửa bát, lau dọn. Mép bồn rửa inox, sứ đã làm nứt không biết bao nhiêu chiếc vòng. Thuốc tẩy, nước tẩy lò, chất tẩy cặn, nước tẩy bồn cầu có thể làm mờ mặt bóng, lớp sáp và hại phần bọc kim loại, hàng xử lý. Găng tay cao su chặn được hóa chất nhưng không đỡ được va đập.

Hãy để một túi vải mềm ở cùng một chỗ, để việc tháo vòng thành thói quen chứ không phải mỗi lần lại tìm chỗ để. Rất nhiều chiếc vòng rơi vỡ đúng vào khoảnh khắc giữa lúc tháo ra và lúc tìm được chỗ đặt xuống.

Đeo hai vòng cẩm thạch một lúc được không? Đeo chung với vàng, kim cương?

Hai vòng phỉ thúy trên một cổ tay. Hai chiếc cứng như nhau nên ít làm xước nhau. Vấn đề là va chạm: mỗi lần cử động là hai vòng đá đập mép vào nhau, vài tháng có thể mẻ miệng vòng. Có người thích tiếng leng keng đó; dân trong nghề thường khuyên mỗi tay một chiếc. Nếu muốn đeo hai chiếc, chọn vòng bản tròn và thỉnh thoảng kiểm tra mép ngoài xem có mẻ không. Đeo tay trái hay tay phải là chuyện thói quen và quan niệm, xin nói ở bài khác.

Với vàng. Vàng, bạc, bạch kim đều mềm hơn phỉ thúy, không làm xước được. Những vệt xám, vệt vàng trên ngọc sau khi đeo cạnh kim loại là kim loại cọ lên đá, lau là hết. Một chiếc vòng vàng mảnh bên cạnh vòng cẩm thạch là cách phối phổ biến và an toàn nhất. Vòng vàng to nặng vẫn có thể đập vào ngọc; vòng vàng rỗng thì sẽ móp trước khi ngọc mẻ.

Với kim cương và đá màu. Kim cương (độ cứng Mohs 10), sapphire và ruby (9), và các loại đá nhân tạo như moissanite, đá CZ đều cứng hơn phỉ thúy (khoảng 6,5–7). Nhẫn kim cương đeo cùng tay với vòng cẩm thạch sẽ làm xước vòng ở bất cứ chỗ nào chạm vào. Hãy đeo nhẫn ở tay kia, hoặc chấp nhận một ngày nào đó phải đánh bóng lại vòng. Đồng hồ mặt kính sapphire, vỏ ceramic cũng vậy.

Đeo vòng cẩm thạch qua máy soi sân bay được không?

Được. Máy X-quang và cổng dò kim loại không ảnh hưởng gì đến phỉ thúy, và vòng ngọc trơn không có kim loại. Món bọc vàng hoặc mặt dây trên dây chuyền kim loại có thể làm cổng kêu, máy quét người có thể đánh dấu chiếc vòng để nhân viên kiểm tra. Mỗi sân bay quy định khác nhau. Nếu được yêu cầu tháo, hãy bỏ vào túi vải rồi mới đặt vào khay, đừng để trần. Với món giá trị, mang theo giấy kiểm định hoặc bản sao để giải thích khi được hỏi.

Bay đường dài tay thường sưng. Vòng hơi chật ở nhà tháo dễ, xuống máy bay có thể không tháo ra được. Điều đó tự nó không nguy hiểm, chỉ là lúc đó đừng cố kéo.

Nóng lạnh đột ngột có làm vòng cẩm thạch bị nứt không?

Có thể, nhất là ở chỗ đã có vết nứt sẵn. Chênh lệch thường ngày thì không sao: bước từ phòng máy lạnh ra trời nắng, cầm ly nước đá đều không làm nứt ngọc. Rủi ro nằm ở thay đổi lớn và nhanh:

• dội nước sôi lên ngọc, hoặc thả ngọc vào nước sôi;
• đưa vòng sát ngọn lửa hoặc đặt lên bếp đang nóng;
• ngâm suối nước nóng, xông hơi xong nhảy ngay vào bể lạnh;
• thợ kim hoàn hàn ổ mà để mỏ hàn gần đá.

Vết nứt có sẵn là nơi lực dồn vào nhiều nhất. Vì vậy vòng đã có vết nứt rõ thì nên tránh xa nhiệt hoàn toàn.

Có thật là đeo vòng ngọc thì không nên tháo ra?

Nhiều gia đình nói vậy. Người lớn tuổi ở Việt Nam, Trung Quốc và người Hoa ở Thái Lan thường bảo vòng đã đeo vào thì đừng tháo, và ngọc càng đeo lâu càng đẹp.

Ngôn ngữ	Câu nói	Ý người ta muốn nói
Tiếng Việt	"người nuôi ngọc, ngọc nuôi người"; ngọc "lên nước"	Ngọc đeo lâu bóng hơn, "có hồn" hơn
Tiếng Trung	人养玉，玉养人	Ngọc phải có người đeo mới "sống", và làm bạn với chủ
Tiếng Thái	คนเลี้ยงหยก หยกเลี้ยงคน; "nuôi ngọc" (เลี้ยงหยก)	Ngọc đeo hằng ngày ngày càng đẹp

Đó là quan niệm truyền thống, và cũng là một phần niềm vui khi đeo ngọc. Còn điều người đeo nhìn thấy thì có lời giải thích đơn giản hơn. Ngọc đeo lâu trông "lên nước" vì dầu trên da để lại lớp màng rất mỏng làm phẳng bề mặt, nhiều năm cọ xát giống như đánh bóng rất chậm, và món đeo hằng ngày thì lúc nào cũng sạch. Tất cả chỉ diễn ra trên bề mặt: phỉ thúy hàng A không vì đeo mà xanh hơn, mịn hơn hay trong hơn. Xem đeo cẩm thạch lâu có đổi màu không?.

Vì vậy, xét về phía viên đá, không có lý do gì để không tháo ra. Tháo vòng khi tập gym, rửa bát hay tắm suối nước nóng không làm ngọc mất gì; còn cứ đeo trong những lúc đó mới là lý do phần lớn vòng bị vỡ. Có người không bao giờ tháo vì vòng chật, tháo không ra. Đó là chuyện ni tay, không phải chuyện kiêng kỵ.

Hãy cẩn thận khi người bán dùng câu nói này để chào hàng: "đeo một thời gian sẽ xanh lên", "chiếc này được nuôi rồi nên mới bóng như vậy". Hãy đánh giá viên đá đúng như nó đang là, dưới ánh sáng ban ngày và đèn pin.

Thói quen đơn giản khi đeo cẩm thạch hằng ngày

1. Biết rõ mình đang đeo gì. Giấy kiểm định nên ghi phỉ thúy tự nhiên, không xử lý. Không có giấy thì coi như món đó mỏng manh.
2. Nhớ danh sách cần tháo: tập gym, thể thao, nấu ăn có lửa, rửa bát, dùng hóa chất tẩy rửa, suối nước nóng, xông hơi, làm vườn, khuân đồ.
3. Đeo trang sức sau cùng, khi nước hoa, kem dưỡng, keo xịt tóc đã khô.
4. Tráng lại sau khi tắm biển, bơi hoặc tắm với nhiều xà phòng, rồi lau khô bằng khăn mềm.
5. Rửa kỹ vài tuần một lần: nước ấm, một giọt xà phòng nhẹ, bàn chải mềm cho chỗ chạm khắc.
6. Mỗi tháng soi đèn pin một lần. Chiếu đèn từ bên hông vào thân vòng và dò theo hết một vòng. Ánh sáng đi qua được đường vân đá tự nhiên nhưng bị chặn lại ở vết nứt. Thấy một đường mới, hoặc mép ngoài bị mẻ, là lúc phải cẩn thận hơn hoặc mang đi cho người rành xem.
7. Kiểm tra dây và ổ bọc. Dây sờn, chấu lỏng làm rơi mặt dây nhiều hơn bất kỳ cú va nào.

Trên JadeiteHub, mỗi món đều có ảnh chụp thật từ người bán (một số kèm video), và mỗi món đã bán đều được đối chiếu với giấy kiểm định trước khi gửi đi, nên bạn biết mình đang đeo phỉ thúy tự nhiên trước khi đeo lên tay. Nếu không đúng mô tả, bạn được hoàn tiền toàn bộ.