Cẩm thạch đen là gì? Mặc thúy, gà đen, phỉ thúy thật giả
Cập nhật
Cẩm thạch đen, hay mặc thúy (墨翠), là phỉ thúy xanh lục rất đậm, nhìn đen dưới ánh sáng thường nhưng ánh xanh đậm khi soi đèn mạnh qua mép mỏng. Nó khác cẩm thạch gà đen (乌鸡种), loại nền trắng xám có đốm đen hoặc xám đậm. Mặc ngọc (nephrite đen), obsidian, thủy tinh đen và onyx nhuộm trông rất giống, nên soi đèn chỉ là dấu hiệu; giấy kiểm định ghi rõ vật liệu mới là bằng chứng.
Cẩm thạch đen là gì?
Cẩm thạch đen, trong giới gọi là mặc thúy (墨翠, "xanh như mực"), là phỉ thúy màu xanh lục rất đậm, nhìn đen dưới ánh sáng thường nhưng ánh lên màu xanh đậm khi soi đèn mạnh qua mép mỏng. Màu xanh đậm đến mức mắt ta thấy là đen khi nhìn ánh sáng phản chiếu. Đặt đèn pin nhỏ phía sau chỗ mỏng, ánh sáng xuyên qua sẽ có màu xanh.
Trong nghề, "phỉ thúy đen" hay "cẩm thạch đen" có thể chỉ hai thứ khác nhau:
- Mặc thúy (墨翠): loại nhìn đen đều cả món, soi đèn thì ánh xanh. Phần lớn người bán nói "cẩm thạch đen" là nói loại này.
- Cẩm thạch gà đen (ô kê chủng, 乌鸡种): nền trắng đến xám, có chấm và mảng màu đen hoặc xám đậm. Tên gọi lấy từ gà ác: lông trắng nhưng da và xương đen.
Một ghi chú về khoáng vật: nhiều mặc thúy chứa nhiều omphacit, một khoáng vật họ hàng gần với jadeit. Tiêu chuẩn quốc gia của Trung Quốc xếp loại giàu omphacit vào 翡翠 (phỉ thúy), nên giấy kiểm định Trung Quốc thường ghi mặc thúy là phỉ thúy. Một số phòng thí nghiệm nơi khác có thể ghi là omphacit. Đó là khác biệt về cách gọi tên, không phải dấu hiệu hàng giả.
Cẩm thạch gà đen là gì?
Cẩm thạch gà đen là phỉ thúy có nền sáng, thường là trắng xám, với các chấm, vệt hoặc mảng như mây màu đen hay xám đậm chạy bên trong. Không món nào có hoa văn giống món nào. Loại này hay được làm vòng, chuỗi hạt ("chuỗi gà đen") và mặt dây trơn; nhiều người thích vì trông như tranh thủy mặc.
Khi soi đèn, cẩm thạch gà đen khác mặc thúy: phần nền sáng cho ánh sáng đi qua, nhưng các đốm đen thường vẫn xám hoặc đen, không chuyển sang xanh.
Phân biệt mặc thúy và cẩm thạch gà đen thế nào?
| Mặc thúy (墨翠) | Gà đen (乌鸡种) | |
|---|---|---|
| Màu dưới ánh sáng ban ngày | Đen hoặc gần đen, đều cả món | Nền trắng xám đến xám, có phần tối màu |
| Màu đen nằm ở đâu | Phủ cả món | Chấm, vệt, mảng |
| Soi đèn pin | Mép mỏng ánh xanh đậm | Nền cho ánh sáng qua; đốm đen thường vẫn xám hoặc đen |
| Món thường gặp | Mặt chạm (Quan Âm, Phật, Chung Quỳ), mặt nhẫn, nhẫn | Vòng, chuỗi hạt, mặt dây trơn |
| Người mua coi trọng | Đen sâu và đều, ánh xanh sạch, chất mịn, chạm đẹp | Hoa văn đẹp, tương phản rõ, nền mịn |
Cả hai đều là màu tự nhiên của phỉ thúy. Xem chúng nằm ở đâu giữa các màu khác trong bài các màu phỉ thúy.
Những loại đá đen nào hay bị bán là cẩm thạch đen?
"Ngọc đen" là cách gọi rất rộng. Nhiều vật liệu màu đen được bán dưới tên này, có nơi ghi đúng tên vật liệu, có nơi thì không.
| Vật liệu | Tên gọi khác | Trông như thế nào | Khi soi đèn pin | Tỷ trọng (giá trị điển hình) |
|---|---|---|---|---|
| Mặc thúy | Cẩm thạch đen, 墨翠 | Đen, bóng kiểu thủy tinh đến hơi dầu | Mép mỏng ánh xanh đậm | khoảng 3,3–3,4 |
| Nephrite đen | Mặc ngọc (墨玉), ngọc Hòa Điền đen | Đen, thường lẫn vùng xám hoặc trắng; bóng dầu | Loại đen do than chì vẫn đen; nephrite xanh rất đậm cũng có thể ánh xanh | khoảng 2,95 |
| Obsidian | Thủy tinh núi lửa, hắc diện thạch | Rất bóng, đen đều; đôi khi có ánh bạc hoặc ánh cầu vồng | Mép mỏng có thể ánh xám khói hoặc nâu | khoảng 2,4 |
| Thủy tinh đen | Bán là "ngọc đen" trong trang sức rẻ | Đen đều, bóng kiểu thủy tinh | Thường vẫn tối; để ý bọt khí và đường khuôn | không cố định, thường 2,4–2,8 |
| Mã não đen (onyx) | Mã não, chalcedony nhuộm đen | Đen sâu, đều tuyệt đối, rất mịn | Vẫn đen | khoảng 2,6 |
| Đá nhuộm hoặc phủ màu | Không có tên chung | Đen như sơn lên, đều một cách bất thường | Màu có thể đọng trong vết nứt hoặc mòn ở mép | tùy loại đá |
Đây là các giá trị trong sách, từng viên có thể khác. Từ bảng này có thể rút ra hai điều:
- Ánh xanh là dấu hiệu tốt, không phải bằng chứng. Nó loại được obsidian, thủy tinh và onyx, nhưng nephrite xanh rất đậm cũng có thể ánh xanh. Xem phỉ thúy và ngọc Hòa Điền khác nhau thế nào.
- Chuỗi hạt "ngọc đen" giá rẻ thường là vật liệu khác. Chuỗi hạt đen bóng, đều tăm tắp mà giá thấp thường là onyx, obsidian hoặc thủy tinh. Bán đúng tên thì không có gì sai.
Cẩm thạch đen Guatemala có phải phỉ thúy thật không?
Có. Guatemala có phỉ thúy thật, trong đó có loại đen và màu rất đậm, phần lớn được làm đồ chạm, hạt chuỗi và trang sức, bán tại Guatemala hoặc cho giới sưu tầm. Một phần giàu omphacit, và có món lấm tấm những điểm nhỏ ánh kim loại. Đây là vật liệu thật, nhưng không phải lúc nào cũng trông giống hay ánh xanh giống mặc thúy Myanmar, nên hãy đánh giá từng món theo giấy kiểm định, không theo nơi xuất xứ. Xem phỉ thúy đến từ đâu.
Kiểm tra cẩm thạch đen thật hay giả thế nào?
- Soi đèn pin ánh trắng nhỏ qua mép mỏng trong phòng tối. Ánh xanh đậm là dấu hiệu tốt. Không cho ánh sáng qua, hoặc ánh xám khói, ánh nâu, thì nên hỏi thêm.
- Xem kỹ bằng kính lúp 10×. Bọt khí tròn hoặc vân xoáy là dấu hiệu của thủy tinh. Vết mẻ hình vỏ sò ở mép thường gặp ở obsidian và thủy tinh. Màu chỉ nằm trên bề mặt hoặc đọng trong vết nứt là dấu hiệu nhuộm hoặc phủ màu.
- Cảm nhận độ nặng. Phỉ thúy đặc và nặng, nên chiếc vòng đen nhẹ bất thường so với kích thước thì cần xem kỹ hơn. Cách này chỉ dùng được khi có món quen thuộc để so.
- Yêu cầu giấy kiểm định ghi rõ tên vật liệu. Với mặc thúy, thường ghi phỉ thúy (翡翠, jadeite), có phòng thí nghiệm ghi omphacit; đồng thời xem có ghi xử lý hay không. Thủy tinh, obsidian, onyx, nephrite sẽ được ghi đúng tên. Xem cách kiểm tra giấy kiểm định phỉ thúy.
- Xin ảnh chụp dưới ánh sáng ban ngày và khi soi đèn, kèm video nếu người bán có.
Giá cẩm thạch đen phụ thuộc vào gì?
Cẩm thạch đen không có giá chung. Hai món cùng kích thước có thể chênh nhau rất xa. Các yếu tố chính:
| Yếu tố | Người mua chuộng |
|---|---|
| Độ đen | Đen sâu, đều dưới ánh sáng ban ngày, không có mảng xám hoặc trắng |
| Ánh xanh ở mép | Khi soi đèn, ánh xanh sạch và đều, không thấy đốm đen hay vết nứt |
| Độ mịn | Chất mịn, không thấy hạt, đánh bóng lên ánh sáng mạnh |
| Tay nghề chạm | Đường nét gọn; tượng Quan Âm, Phật có gương mặt cân đối, thanh thản; hoàn thiện kỹ |
| Kích thước và vết nứt | Món lớn cần nhiều nguyên liệu tốt hơn; vết nứt rõ làm giảm giá trị |
| Riêng gà đen | Hoa văn đẹp, cân đối, tương phản rõ, nền mịn và sạch |
Các yếu tố này ảnh hưởng thế nào với mọi loại phỉ thúy, xem giá phỉ thúy phụ thuộc vào đâu.
Cẩm thạch đen có ý nghĩa gì, hợp mệnh gì?
Dưới đây là quan niệm và tục lệ truyền thống, không phải lời hứa về tác dụng.
- Việt Nam. Theo ngũ hành, màu đen thuộc hành Thủy. Cẩm thạch đen thường được nói là hợp mệnh Thủy và mệnh Mộc (Thủy sinh Mộc), có người khuyên mệnh Hỏa nên tránh. Với cẩm thạch gà đen, có người xét theo màu nền trắng xám (Kim), có người xét theo đốm đen (Thủy); không có cách tính thống nhất.
- Trung Quốc. Mặc thúy hay được chạm thành Quan Âm, Phật Di Lặc, Quan Công hoặc Chung Quỳ, vị trừ tà trong truyện dân gian. Vì màu trầm vững và những đề tài hộ mệnh này, mặc thúy thường được coi là đá hộ thân, giúp tránh điều xui.
- Thái Lan. Ngọc đen (หยกดำ) thường được tin là che chở người đeo, xua điều không may. Màu xám và đen cũng là màu của người sinh đêm thứ Tư theo màu ngày sinh của Thái.
- Kiêng kỵ. Không có quy tắc cố định. Phần lớn "kiêng kỵ" đến từ ngũ hành hoặc tục lệ với tượng Phật, như giữ sự tôn kính với mặt Quan Âm, mặt Phật và tháo ra khi tắm hay làm việc nặng.
Xem thêm trong bài cẩm thạch hợp mệnh nào, ý nghĩa phỉ thúy.
Trên JadeiteHub, sản phẩm dùng ảnh chụp thật từ người bán, một số có video. Mỗi món đã bán được đối chiếu với giấy kiểm định trước khi gửi, vận chuyển có bảo hiểm, và hoàn tiền toàn bộ nếu không đúng mô tả.
Câu hỏi thường gặp
Cẩm thạch đen có phải phỉ thúy thật không?
Mặc thúy là phỉ thúy thật, màu xanh rất đậm, nhiều món giàu omphacit. Nhưng nhiều thứ bán là "ngọc đen" lại là obsidian, onyx, thủy tinh hoặc nephrite, nên cần xem giấy kiểm định.
Vì sao cẩm thạch đen soi đèn lại ra màu xanh?
Màu của nó thực ra là xanh lục rất đặc. Nhìn ánh sáng phản chiếu thì thấy đen; khi ánh sáng đi qua mép mỏng thì thấy xanh. Nephrite xanh rất đậm cũng có thể như vậy, nên đây chỉ là dấu hiệu.
Cẩm thạch gà đen có phải là mặc thúy không?
Không. Mặc thúy đen đều và soi đèn ánh xanh. Cẩm thạch gà đen (乌鸡种) có nền trắng xám với đốm đen hoặc xám đậm, các đốm này thường vẫn tối khi soi đèn.
Cẩm thạch đen hợp mệnh gì?
Theo ngũ hành, màu đen thuộc Thủy, nên cẩm thạch đen thường được nói là hợp mệnh Thủy và Mộc, có người khuyên mệnh Hỏa tránh. Đây là quan niệm dân gian, không phải quy tắc.
Obsidian có phải cẩm thạch đen không?
Không. Obsidian là thủy tinh núi lửa tự nhiên, rất bóng, nhẹ hơn phỉ thúy và không ánh xanh khi soi đèn; mép mỏng có thể ánh xám khói hoặc nâu.
