Cẩm thạch bọc bạc hay bọc vàng 18K? Nên chọn loại nào

Cẩm thạch bọc bạc hay bọc vàng 18K thì tốt hơn?

Kim loại không làm cẩm thạch tốt lên hay kém đi. Chất lượng của cẩm thạch (phỉ thúy) nằm ở chất ngọc, độ trong, màu sắc và việc có bị xử lý hay không. Kim loại quyết định bốn chuyện khác: mặt ngọc được giữ chắc đến đâu, món đồ bền thế nào sau nhiều năm đeo, màu ngọc trông ra sao khi đặt cạnh kim loại, và món đồ còn đáng giá bao nhiêu nếu không tính viên ngọc.

Nguyên tắc chung: nhẫn, mặt ngọc giá trị cao và những món muốn giữ hàng chục năm thì nên bọc vàng 18K. Mặt dây, bông tai và những món giá vừa phải thì bọc bạc 925 là hợp lý, để tiền dồn vào viên ngọc chứ không phải vào kim loại.

Tại JadeiteHub, mọi món bọc bạc chúng tôi bán đều là bạc 925; các món bọc vàng phần lớn được làm tại Trung Quốc bằng vàng 18K (75% vàng). Đó cũng là cách làm phổ biến trong nghề, và phần dưới đây giải thích vì sao.

Bạc 925, vàng 18K và các kim loại khác khác nhau thế nào?

Bảng dưới đây gồm các kim loại thường gặp trên trang sức cẩm thạch, cộng thêm thép và titan dùng cho dây chuyền, khóa.

Kim loại	Hàm lượng	Màu	Chấu và độ bền	Xỉn màu, lớp xi	Da nhạy cảm	Giá trị kim loại khi bán lại
Bạc 925	92,5% bạc, còn lại chủ yếu là đồng	Trắng sáng hơi ngả xám	Mềm; chấu và viền mỏng mòn, cong nhanh hơn	Xỉn đen dần; nhiều món được xi rhodium để chậm xỉn, lớp xi sẽ mòn	Dị ứng với chính bạc không phổ biến; phản ứng thường do kim loại khác trong hợp kim rẻ hoặc lớp xi	Thấp
Vàng 18K (vàng 750)	75% vàng	Vàng ấm	Đủ chắc để làm chấu; lựa chọn phổ biến nhất	Không xỉn khi đeo bình thường	Thường không vấn đề	Giữ giá vàng
Vàng trắng 18K	75% vàng, pha kim loại trắng như paladi hoặc niken	Hơi xám hoặc hơi vàng; xi rhodium cho màu trắng sáng	Chắc; loại pha niken cứng hơn	Lớp xi mòn ở chỗ hay cọ xát, có thể xi lại	Loại pha niken có thể gây dị ứng niken; nên hỏi loại không niken	Giữ giá vàng
Vàng hồng 18K	75% vàng, nhiều đồng hơn	Hồng	Chắc	Không xỉn khi đeo bình thường	Thường không vấn đề	Giữ giá vàng
Vàng 22K–24K (vàng ta, vàng 9999)	Khoảng 91,6%–99,99%	Vàng đậm	Mềm; dễ cong, móp, trầy; không hợp làm chấu	Không xỉn	Thường không vấn đề	Cao nhất tính theo chỉ
Bạc xi vàng, "gold vermeil"	Bạc phủ một lớp vàng mỏng	Màu vàng cho đến khi lớp xi mòn	Như bạc	Lớp xi mòn ở cạnh; bạc bên dưới xỉn đen	Như bạc	Rất thấp
Bạch kim (platinum)	Thường 90%–95% (Pt900, Pt950)	Trắng tự nhiên, không cần xi	Nặng, rất bền; chấu mòn chậm	Không xỉn	Thường không vấn đề	Có giá trị kim loại
Thép không gỉ, titan	Hợp kim	Trắng xám	Chắc	Không xỉn	Titan thường không có niken; thép tùy loại	Rất thấp; dùng cho dây chuyền, khóa, đầu dây, hiếm khi để bọc ngọc

Vài điều bảng không thể hiện được:

• Trọng lượng. Vàng và bạch kim nặng hơn bạc rất nhiều: bạc nguyên chất khoảng 10,5 g/cm³, vàng nguyên chất khoảng 19,3, bạch kim khoảng 21,4. Cùng một mẫu, làm bằng vàng 18K nặng tay hơn hẳn làm bằng bạc. Trang sức vàng tính tiền theo trọng lượng cộng tiền công, nên một mẫu bản to làm bằng vàng đắt hơn nhiều so với cùng kiểu đó làm bằng bạc. Vì vậy ổ vàng cho cẩm thạch thường được làm thanh, thoáng.
• Vàng trắng không phải bạch kim. Vàng trắng 18K là vàng tây màu trắng, 75% vàng, thường được xi rhodium. Bạch kim là một kim loại quý khác, khắc Pt900 hoặc Pt950. Hai loại nhìn giống nhau nhưng giá và hàm lượng khác hẳn.
• "Gold vermeil". Ở Mỹ, từ này dùng cho bạc 925 phủ vàng ít nhất 10K, dày ít nhất 2,5 micron. Ở nơi khác từ này được dùng tùy tiện. Dù gọi thế nào, đó vẫn là bạc phủ vàng, không phải vàng.
• Lúc mới, vàng trắng và bạc trông gần như nhau. Cả hai thường được xi rhodium nên khó phân biệt qua ảnh. Dấu khắc là cách chắc nhất; đeo khoảng một năm, bạc thường bắt đầu xỉn ở các khe, vàng trắng thì không.
• Bán lại. Món bọc vàng khi bán lại thì phần vàng có giá theo trọng lượng. Giá trị kim loại của bạc rất thấp, nên món bọc bạc bán lại gần như chỉ dựa vào viên ngọc.

Vì sao cẩm thạch đẹp thường bọc vàng 18K, còn món bình dân thường bọc bạc 925?

Chủ yếu vì độ chắc chắn và sự tương xứng, không phải vì bọc bạc nghĩa là ngọc kém.

• Chắc chắn. Một mặt ngọc đắt tiền nằm trong chấu hoặc viền phải giữ được nhiều năm. Chấu vàng 18K giữ dáng tốt và thợ có thể đắp lại đầu chấu. Bạc mềm hơn, chấu mòn mỏng và dễ bị cong; rơi mất mặt ngọc là kiểu hỏng tốn kém nhất.
• Tương xứng. Người Trung Quốc trong nghề hay nói "ngựa tốt phải có yên tốt" (好马配好鞍). Một mặt nhẫn bình thường mà bọc vàng 18K dày thì tiền vàng có khi còn hơn tiền ngọc. Ngược lại, một viên ngọc thượng hạng bọc bạc trông lệch tông trong mắt người mua chuyên nghiệp và bị ép giá.
• Bền lâu. Món tốt thường được giữ và truyền lại. Vàng không xỉn, sửa và đánh bóng lại được nhiều lần.
• Giá trị kim loại. Nếu có ngày bán lại, phần vàng vẫn còn giá.

Điều quan trọng nhất: kim loại không phải là lời đánh giá về viên ngọc.

• Cẩm thạch tự nhiên không xử lý (loại A) bọc bạc 925 vẫn là loại A. Giấy kiểm định nói về viên ngọc, không nói về ổ.
• Một ổ vàng 18K dày có viền kim cương tấm vẫn có thể giữ cẩm thạch đã xử lý (loại B), hoặc một viên có vết nứt nằm dưới viền. Dùng vàng và đá tấm để "nâng" một viên ngọc bình thường là chuyện thường gặp. Hãy xem viên ngọc riêng, kèm giấy kiểm định.
• Nhiều nhà thiết kế chọn bạc cho những mẫu to, hiện đại mà nếu làm bằng vàng sẽ rất đắt.

Hai câu hay nghe từ người bán, và cả hai đều sai: "Bọc vàng 18K thì ngọc chắc chắn thật." Kim loại không chứng minh được gì về viên đá. "Cẩm thạch bọc bạc toàn là hàng B." Cũng sai; rất nhiều cẩm thạch loại A được bọc bạc.

Màu cẩm thạch nào hợp với màu kim loại nào?

Đây là gu thẩm mỹ, không phải quy tắc. Màu kim loại phản chiếu xuyên qua ngọc trong, nên màu ổ ảnh hưởng nhẹ đến màu ngọc nhìn thấy. Cách phối thường gặp trong nghề:

Cẩm thạch	Thường bọc	Vì sao
Băng chủng, không màu hoặc gần không màu	Vàng trắng, bạch kim hoặc bạc	Kim loại trắng giữ cho ngọc trông trong, mát; vàng có thể ánh thêm chút màu ấm
Xanh lục	Vàng 18K, cũng có vàng trắng	Vàng với xanh là cặp kinh điển ở Trung Quốc và Đông Nam Á, làm màu xanh ấm hơn; kim loại trắng làm xanh mát và hiện đại hơn
Tím	Vàng trắng, bạc hoặc vàng hồng	Đặt cạnh vàng, màu tím dễ ngả xám
Cẩm thạch đỏ, vàng	Vàng hoặc vàng hồng	Kim loại ấm hợp màu ấm
Cẩm thạch đen	Loại nào cũng được	Bạc và vàng trắng cho vẻ hiện đại, vàng cho vẻ truyền thống

Khi xem màu qua ảnh, hãy nhớ kim loại và lớp lót phía sau viên ngọc cũng là một phần màu bạn đang thấy.

Dù vàng hay bạc, kiểu bọc có thể che những gì?

Bạc và vàng che được những thứ như nhau. Viền bọc che mép ngọc, nơi vết mẻ và vết nứt hay bắt đầu. Đáy kín che toàn bộ mặt dưới, và lớp lót giấy kim loại hay lót màu dưới viên ngọc mỏng có thể làm ngọc trông xanh và sáng hơn thực tế. Chụp vàng trên đầu mặt dây chạm khắc có thể che lỗ khoan hoặc vết nứt. Chấu cũng có thể nằm đúng trên vết mẻ.

Như vậy không có nghĩa là bọc kín là có vấn đề: ngọc mỏng cần đỡ, và nhiều viền chỉ là thiết kế. Nhưng hãy hỏi người bán vì sao bọc kín, xin ảnh mặt sau, và so viên ngọc với ảnh trên giấy kiểm định. Chi tiết từng kiểu xem cẩm thạch bọc vàng, còn đáy hở và đáy kín ở nhẫn xem cách chọn nhẫn cẩm thạch.

Nhẫn, mặt dây, bông tai, vòng nên bọc kim loại gì?

Chọn theo mức độ món đồ bị va chạm.

Món	Thường va vào gì	Bọc bạc là đủ khi	Nên chọn vàng 18K hoặc bạch kim khi
Nhẫn	Tay nắm cửa, mặt bàn, túi xách; chấu và mặt dưới hứng va chạm đầu tiên	Ngọc bình thường và bạn hay kiểm tra chấu	Ngọc giá trị cao, hoặc đeo hằng ngày
Mặt dây	Ít va chạm; móc treo cọ vào dây chuyền	Gần như luôn được	Ngọc giá trị cao, hoặc muốn đi với dây chuyền vàng
Bông tai	Nhẹ, ít va chạm	Gần như luôn được	Tai nhạy cảm với chốt, hoặc ngọc giá trị cao
Vòng tay	Thường là vòng nguyên khối; kim loại chỉ có ở đoạn bọc hoặc bản lề	Bọc bạc trang trí cho vòng đeo hằng ngày	Đoạn bọc để giữ vết nứt, hoặc vòng có bản lề

Vài lưu ý thực tế:

• Nhẫn. Vài tháng xem chấu một lần; chấu móc vào áo là dấu hiệu chấu đã lỏng. Khi nới hay thu ni nhẫn, thợ nên tháo mặt ngọc ra trước khi dùng lửa, vì nhiệt có thể làm hại cẩm thạch và làm cháy keo trong hàng B. Nhẫn yên ngựa làm nguyên khối ngọc nên không đổi ni được.
• Mặt dây. Chỗ mòn là móc treo. Móc bạc đeo với dây chuyền thép mòn nhanh hơn; móc vàng nên đi với dây chuyền vàng hoặc dây dù. Xem mặt dây cẩm thạch đeo dây gì.
• Bông tai. Nếu tai nhạy cảm, hãy xem chốt và móc làm bằng gì, không chỉ ổ. Một số bông tai bạc có chốt chỉ được xi. Xem bông tai cẩm thạch.
• Đồ nam. Nhẫn nam thường to hơn và bị va mạnh hơn, nên độ chắc của ổ càng quan trọng. Mặt dây lớn và nhẫn bản to cho nam hay làm bằng bạc, vì cùng mẫu đó làm bằng vàng vừa nặng vừa đắt. Xem cẩm thạch cho nam.

Đọc dấu khắc trên trang sức bạc, vàng thế nào?

Dấu khắc thường nằm ở mặt trong đai nhẫn, trên móc treo, khóa hoặc chốt bông tai.

Dấu khắc	Ý nghĩa
925, S925, Ag925, STERLING	Bạc 925, 92,5% bạc
999, S999	Bạc nguyên chất 99,9%, rất mềm
750, 18K, Au750	Vàng 18K, 75% vàng
585, 14K, Au585	Vàng 14K, 58,5% vàng
9999, 999, 足金	Vàng ròng (vàng 24K)
Pt900, Pt950	Bạch kim 90% hoặc 95%
GP, GEP, HGE, RGP hoặc "18K GP"	Xi vàng, không phải vàng đặc, kể cả khi có chữ "18K"
GF hoặc "1/20 14K GF"	Bọc vàng dạng "gold-filled": lớp vàng dày hơn ép lên kim loại nền, vẫn không phải vàng đặc

Ba điều cần nhớ. Một món màu vàng mà chỉ khắc S925 là bạc xi vàng. Dấu khắc có thể làm giả, nên lời mô tả bằng văn bản của người bán về kim loại cũng quan trọng ngang dấu khắc. Tiệm vàng có thể thử kim loại mà không làm hỏng món đồ bằng máy quang phổ huỳnh quang tia X (XRF).

Bạc bị xỉn đen, làm sạch thế nào để không hại cẩm thạch?

Làm sạch kim loại nhẹ nhàng và giữ hóa chất tránh xa viên ngọc.

• Rửa trước. Nước ấm, một giọt xà phòng dịu và bàn chải mềm làm sạch phần lớn vết xỉn. Tráng sạch và lau thật khô; nước đọng sau đáy kín có thể để lại vệt.
• Khăn lau bạc chỉ lau kim loại, không lau ngọc. Lau vòng quanh viên ngọc. Khăn lau bạc có tẩm hóa chất nhẹ, không nên chà lên ngọc.
• Không ngâm nước rửa bạc. Nước rửa bạc có tính axit, có thể làm mờ độ bóng của cẩm thạch, làm mất lớp sáp bề mặt và làm hại keo trong cẩm thạch đã xử lý. Kem đánh răng và bột baking soda cũng không nên dùng vì có tính mài mòn.
• Không dùng máy rửa siêu âm hay hơi nước cho cẩm thạch đã xử lý, cẩm thạch có vết nứt, hoặc món có đáy kín. Rung và nhiệt có thể làm vết nứt sẵn có lan rộng. Kể cả với loại A, hãy để thợ kiểm tra trước.
• Làm bạc chậm xỉn. Cất đồ bạc riêng trong túi zip nhỏ, tránh xa dây thun và phòng tắm ẩm, đeo xong thì lau qua.
• Xi lại. Ổ bạc hoặc vàng trắng xi rhodium bị mòn có thể mang ra tiệm xi lại. Hỏi thợ họ bảo vệ viên ngọc thế nào, hoặc có cần tháo ngọc ra trước không.

Cách giữ gìn viên ngọc xem cách bảo quản cẩm thạch.

"Bọc vàng", "bọc bạc" ở Việt Nam và "เลี่ยมทอง" ở Thái Lan nghĩa là gì?

Ở Việt Nam, bọc vàng và bọc bạc dùng cho cả hai kiểu: bọc một đai kim loại quanh ngọc, và gắn mặt ngọc vào ổ. Vòng cẩm thạch bọc bạc là vòng có các đoạn bạc bọc ngoài; nhẫn cẩm thạch bọc vàng thường là nhẫn vàng gắn mặt ngọc; bông tai cẩm thạch vàng 18K là bông tai có ổ và chốt bằng vàng 18K. Khi mua, hãy hỏi rõ loại kim loại:

• Vàng ta (vàng 24K, 9999) rất mềm, hợp với đai bọc dày, chụp đầu mặt dây; không hợp làm chấu nhẫn.
• Vàng tây là vàng pha, gồm 18K (750) và các tuổi vàng thấp hơn như vàng 610, 14K, 10K. Vàng 18K cứng hơn vàng ta, giữ ngọc chắc hơn, nên là lựa chọn phổ biến cho nhẫn và bông tai.
• Bạc 925 là bạc phổ biến nhất trong trang sức. Bạc ta có hàm lượng bạc cao hơn nên mềm hơn và dễ móp hơn.

Vòng bọc bạc mềm hơn bọc vàng và xỉn dần theo thời gian, nhưng đó là cách làm đàng hoàng để trang trí hoặc bảo vệ một chiếc vòng đeo hằng ngày. Nếu đai bọc dùng để giữ vết nứt, người bán nên nói rõ điều đó.

Ở Thái Lan, เลี่ยม nghĩa là bọc khung. Mặt Phật cẩm thạch có thể được lồng vào khung (กรอบ) như bùa Thái, có loại kèm vỏ kín chống nước. Khung có loại vàng, bạc, xi vàng ("micron") và thép không gỉ. Vàng trang sức Thái truyền thống là vàng 96,5%, nên hãy hỏi khung làm bằng gì chứ đừng mặc định là 18K. Khung kín che mép và mặt sau viên ngọc, nên hãy xem kỹ ngọc trước khi bọc khung. Xem mặt Phật cẩm thạch.

JadeiteHub dùng kim loại gì?

Mọi món bọc bạc chúng tôi bán đều là bạc 925. Các món bọc vàng phần lớn được làm tại Trung Quốc bằng vàng 18K (75% vàng). Mọi viên cẩm thạch đang bán đều có giấy kiểm định, mọi món đã bán đều được đối chiếu với giấy kiểm định tại trung tâm kiểm hàng của chúng tôi trước khi gửi đi, và nếu không đúng như mô tả, bạn được hoàn tiền toàn bộ.