หยกแท้ดูยังไง? วิธีเช็กหยกพม่าด้วยไฟฉาย + หยกปลอม 6 แบบ

"หยกปลอม" หมายถึงอะไรบ้าง?

เวลาพูดว่า "หยกปลอม" อาจหมายถึงสามเรื่องที่ต่างกันมาก:

• หินเลียนแบบ ไม่ใช่หยกเจไดต์เลย แก้ว ควอตซ์ย้อมสี โมรา เซอร์เพนทีน และหินอื่น ๆ ก็เขียวและเนียนได้ ถ้าขายในชื่อของตัวเองก็เป็นวัสดุราคาย่อมเยาธรรมดา ปัญหาอยู่ที่การเอามาขายว่าเป็นหยกพม่า
• หยกพม่าที่ผ่านการปรับปรุง (เกรด B และ C) เป็นหยกเจไดต์จริง แต่ผ่านการฟอกกรด อัดเรซิน หรือย้อมสี เป็นปัญหาคนละแบบและดูคนละวิธี อ่าน วิธีดูหยกพม่าเกรด B และ หยกเจไดต์เกรด A, B, C ต่างกันอย่างไร
• เนฟไฟรต์ (หยกเหอเถียน) เป็นหยกแท้เหมือนกัน แต่เป็นแร่คนละชนิดกับเจไดต์ หน้าตาและราคาต่างกัน อ่าน หยกเจไดต์กับเนฟไฟรต์ต่างกันอย่างไร

บทความนี้พูดถึงกลุ่มแรก คือวัสดุที่มักถูกเอามาขายเป็นหยกพม่า และวิธีแยกแยะ

หยกแท้ดูยังไงใน 1 นาที?

1. ส่องไฟ: ในที่มืด ส่องไฟฉายผ่านชิ้นงาน หยกพม่าจะเห็นเนื้อเป็นเม็ดหรือเส้นใยเกาะประสานกัน ถ้าเห็นฟองอากาศ ประกายระยิบ หรือสีติดอยู่ในร่างแหรอยร้าว ให้สงสัยไว้ก่อน
2. แว่นขยาย: ดูผิว ขอบ และรูเจาะ ว่ามีฟองอากาศ รอยต่อแม่พิมพ์ หรือประกายระยิบหรือไม่
3. ชั่งน้ำหนักในมือ: หยกพม่าหนักมือเมื่อเทียบกับขนาด ชิ้นที่เบาและอุ่นเร็วในมือน่าสงสัย
4. ชื่อและราคา: "หยกมาเลย์" "หยกอินเดีย" และชื่อทำนองนี้ไม่ใช่หยกพม่า สีเขียวสดสม่ำเสมอแต่ราคาถูกคือสัญญาณอันตราย
5. ใบรับรอง: ใบรับรองจากแล็บอัญมณีที่ระบุชื่อวัสดุและตรวจเลขได้เท่านั้นที่ตัดสินได้

ข้ามการลนไฟ ใช้แม่เหล็ก และหยดน้ำไปได้เลย เพราะพิสูจน์อะไรไม่ได้ และไฟอาจทำให้ชิ้นงานเสียหาย

วัสดุอะไรที่มักถูกขายเป็นหยกพม่า?

วัสดุ	ชื่อทางการค้าที่อาจเจอ	หน้าตา	จุดสังเกตหลัก
แก้ว	หยกเทียม หยกแก้ว	สีสม่ำเสมอ เงาแบบกระจก บางทีใสเกินจริง	ฟองอากาศกลม ลายวน รอยตะเข็บแม่พิมพ์
ควอตซ์อะเวนเจอรีน	"หยกอินเดีย"	เขียวมีประกายระยิบเล็ก ๆ	ส่องไฟแล้วมีเกล็ดไมกาวิบวับ
ควอตไซต์ย้อมสี	"หยกมาเลย์"	เขียวสด สม่ำเสมอมาก มักค่อนข้างใส	สีไปรวมเป็นร่างแหตามเม็ดและรอยร้าว
คาลซิโดนีและโมราสีเขียว (รวมคริสโซเพรส)	"หยกออสเตรเลีย" โมราเขียว	เนียน เงาแบบขี้ผึ้ง สม่ำเสมอมาก	มองไม่เห็นเนื้อเม็ดเลย มักย้อมสี
เซอร์เพนทีน	"หยกใหม่" "หยกเกาหลี" หยกซิ่วเหยียน	เขียวอมเหลือง เงาแบบน้ำมัน	เนื้ออ่อน เป็นรอยง่าย ถือแล้วเบา
โกเมนไฮโดรกรอสซูลาร์	"หยกทรานส์วาล" "หยกแอฟริกาใต้"	จุดเขียวบนพื้นสีอ่อน มีจุดดำ	สีเป็นจุด ๆ น้ำหนักใกล้เคียงหยกพม่า
พรีไนต์	ขายในชื่อตัวเองหรือเรียกว่าหยก	เขียวอมเหลืองอ่อน ใส	เนื้อเป็นเส้นใยแผ่เป็นรัศมี สีไม่ค่อยเหมือนเขียวหยกพม่า
หินอ่อนย้อมสี	"หยกอัฟกัน"	สีย้อมเป็นด่าง	เนื้ออ่อนมาก สีย้อมขังอยู่ในรอยร้าว
พลาสติก เรซิน	ไม่มีชื่อแน่นอน	เบา จับแล้วอุ่น	เบามาก อุ่นเร็วในมือ มีรอยแม่พิมพ์

ชื่อที่มีคำว่า "หยก" ไม่ได้แปลว่าเป็นหยกพม่า ชื่อการค้าหลายชื่อในตารางนี้คือวัสดุอื่นทั้งสิ้น

หยกพม่ากับหินเลียนแบบต่างกันแค่ไหนในเชิงตัวเลข?

แล็บอัญมณีแยกวัสดุเหล่านี้ด้วยเครื่องมือ ตัวเลขด้านล่างเป็นค่ามาตรฐานในตำรา แต่ละชิ้นอาจต่างไปบ้าง

วัสดุ	ความแข็ง (โมห์ส)	ความถ่วงจำเพาะ	ดัชนีหักเหแสง
หยกเจไดต์ (หยกพม่า)	6.5–7	ประมาณ 3.33	ประมาณ 1.66
เนฟไฟรต์	6–6.5	ประมาณ 2.95	ประมาณ 1.61
กลุ่มควอตซ์ (อะเวนเจอรีน ควอตไซต์ คาลซิโดนี)	6.5–7	ประมาณ 2.6	ประมาณ 1.54
แก้ว	ประมาณ 5–6	ไม่แน่นอน มักอยู่ที่ 2.4–2.8	ไม่แน่นอน มักประมาณ 1.5
เซอร์เพนทีน	ประมาณ 2.5–5.5	ประมาณ 2.6	ประมาณ 1.56
โกเมนไฮโดรกรอสซูลาร์	ประมาณ 7	ประมาณ 3.3–3.5	ประมาณ 1.72
พรีไนต์	6–6.5	ประมาณ 2.9	ประมาณ 1.63
หินอ่อน	ประมาณ 3	ประมาณ 2.7	1.49–1.66

จากตารางนี้ได้ข้อสังเกตสองข้อ ข้อแรก หยกพม่าหนาแน่นกว่าหินเลียนแบบส่วนใหญ่ กำไลหยกพม่าจึงมักรู้สึกหนักมือเมื่อเทียบกับขนาด ข้อสอง หินเลียนแบบกลุ่มควอตซ์แข็งพอ ๆ กับหยกพม่า การขูดทดสอบจึงจับไม่ได้

ส่องไฟดูหยกแท้ เห็นอะไรได้บ้าง?

ในห้องที่ค่อนข้างมืด ใช้ไฟฉายแสงขาวส่องทะลุชิ้นงาน หรือส่องจากด้านข้าง นี่คือวิธีตรวจเองที่บ้านที่ได้ประโยชน์ที่สุด และเป็นวิธีที่คนซื้อหยกจำนวนมากใช้ดูเป็นอย่างแรก

• หยกพม่าแท้ เห็นเนื้อเป็นเม็ดหรือเส้นใยสานประสานกัน มีปุยคล้ายสำลี และสีมีขอบเป็นธรรมชาติไม่สม่ำเสมอ บางชิ้นจะเห็นประกายเล็ก ๆ จากหน้าผลึก คนจีนเรียกว่า "ปีกแมลงวัน" (翠性)
• แก้ว ดูสะอาดและสม่ำเสมอ มักมีฟองอากาศกลมหรือลายวน
• อะเวนเจอรีน มีเกล็ดเล็ก ๆ สะท้อนแสงระยิบระยับ
• หินย้อมสี สีไปรวมเป็นร่างแหเส้นเล็ก ๆ ตามรอยร้าวและขอบเม็ด ช่องระหว่างร่างแหสีจางกว่า
• คาลซิโดนี สม่ำเสมอเหมือนวุ้น ไม่เห็นเนื้อเม็ด

การส่องไฟก็มีข้อจำกัด หยกพม่าเนื้อละเอียดและใสมากอาจแทบไม่เห็นโครงสร้าง แก้วที่ทำดีอาจไม่มีฟองอากาศ และส่องไฟไม่สามารถบอกได้ว่าหยกจริงผ่านการอัดเรซินหรือไม่

วิธีเช็กหยกแท้ที่บ้าน แบบไหนได้ผล แบบไหนเป็นความเชื่อผิด ๆ?

ด้านล่างคือวิธีทดสอบเองที่บ้านที่คนนิยมที่สุด เรียงคร่าว ๆ จากมีประโยชน์มากไปน้อย ไม่มีวิธีไหนเป็นหลักฐานได้ อย่างมากแค่บอกว่ามีอะไรผิดปกติ

วิธี	ทำอย่างไร	บอกอะไรได้	สรุป
ส่องไฟ	ในที่มืด ส่องไฟฉายแสงขาวผ่านหรือข้างชิ้นงาน	เนื้อเม็ดและเส้นใยของหยกพม่า ฟองอากาศในแก้ว ประกายระยิบของอะเวนเจอรีน ร่างแหสีย้อม	เบาะแสที่มีประโยชน์ที่สุด (ดูด้านบน)
แว่นขยาย 10 เท่า	ดูผิว ขอบ และรูเจาะ	ฟองอากาศ รอยแม่พิมพ์ ประกายระยิบ สีย้อมในรอยร้าว ผิวที่ถูกกรดกัด	มีประโยชน์ถ้ามีประสบการณ์
ชั่งน้ำหนักในน้ำ (วัดความถ่วงจำเพาะ)	ชั่งตอนแห้ง แล้วชั่งน้ำหนักน้ำที่ถูกแทนที่ (วิธีด้านล่าง)	หยกพม่าประมาณ 3.33 เนฟไฟรต์ประมาณ 2.95 กลุ่มควอตซ์และเซอร์เพนทีนประมาณ 2.6	แยกหินกลุ่มควอตซ์ได้ ต้องใช้ตาชั่ง 0.01 กรัม
ชั่งน้ำหนักในมือ	เทียบกับชิ้นขนาดเท่ากันที่รู้ว่าเป็นอะไร	หยกพม่าหนักมือ	เป็นแค่เบาะแสคร่าว ๆ
ไฟ UV	ส่องไฟฉาย UV ในที่มืด	เรืองแสงขาวอมฟ้าชัดอาจบ่งชี้เรซิน (เกรด B) หรือแว็กซ์	เบาะแสเรื่องการปรับปรุง แยกหินเลียนแบบไม่ได้
จับแล้วเย็น	แนบแก้มหรือริมฝีปาก	พลาสติกและเรซินอุ่นเร็ว	ตัดได้แค่พลาสติก
หยดน้ำดูว่าเกาะเป็นหยด	หยดน้ำลงบนผิว	ขึ้นกับการขัดเงาและแว็กซ์ ไม่ใช่วัสดุ	ความเชื่อผิด ๆ
แม่เหล็ก	เอาแม่เหล็กไปใกล้	หยกพม่าและหินเลียนแบบเกือบทั้งหมดไม่ติดแม่เหล็กธรรมดา	บอกอะไรไม่ได้
ลนไฟแช็ก	ลนไฟใต้ชิ้นงาน	วัสดุอะไรก็มีเขม่าดำ	ความเชื่อผิด ๆ และอาจทำให้ร้าวหรือไหม้ อย่าทำ
ขูด	ขูดด้วยใบมีดเหล็ก	หินเลียนแบบเนื้ออ่อนเป็นรอย กลุ่มควอตซ์ไม่เป็น	ทำให้ชิ้นงานเสียหาย ไม่แนะนำ
เคาะฟังเสียง	เคาะกำไลสองวงเข้าหากันแล้วฟัง	เสียงขึ้นกับรูปทรงและความหนา	เชื่อไม่ได้ อ่าน บทความหยกเกรด B

ชั่งน้ำหนักในน้ำให้ถูกวิธี ต้องมีตาชั่งดิจิทัลละเอียด 0.01 กรัม แก้วน้ำ 1 ใบ และด้ายเส้นเล็ก

1. ชั่งชิ้นงานตอนแห้ง แล้วจดไว้
2. วางแก้วน้ำบนตาชั่ง แล้วกด tare ให้เป็นศูนย์
3. แขวนชิ้นงานด้วยด้ายให้จมน้ำทั้งชิ้น ไม่แตะก้นหรือผนังแก้ว และไม่มีฟองอากาศเกาะ ตัวเลขบนตาชั่งตอนนี้คือน้ำหนักของน้ำที่ถูกแทนที่
4. เอาน้ำหนักตอนแห้งหารด้วยตัวเลขนี้ ผลที่ได้คือความถ่วงจำเพาะ

หยกพม่าประมาณ 3.33 (ราว 3.30–3.36) เนฟไฟรต์ประมาณ 2.95 ส่วนหินเลียนแบบกลุ่มควอตซ์ (อะเวนเจอรีน "หยกมาเลย์" คาลซิโดนี) เซอร์เพนทีน และแก้วส่วนใหญ่ประมาณ 2.6 หรือต่ำกว่า วิธีนี้มีข้อจำกัด: โกเมนไฮโดรกรอสซูลาร์และแก้วตะกั่วบางชนิดได้ค่าสูงพอ ๆ กับหยกพม่า หยกเกรด B อาจได้ค่าต่ำลงเล็กน้อย แต่ช่วงค่าซ้อนกันมากเกินกว่าจะใช้ตรวจการปรับปรุง ส่วนชิ้นที่เลี่ยมทองหรือเงิน และชิ้นเล็กมากอย่างลูกปัดหรือหัวแหวน ตาชั่งในบ้านวัดได้ไม่แม่น

ทำไมการลนไฟแช็กเป็นความเชื่อผิด ๆ มีความเชื่อว่าหยกแท้ลนไฟแล้วไม่ดำ ของปลอมจะดำ ความจริงคือเปลวไฟทิ้งเขม่าบนหยกพม่า แก้ว และหินอื่นเหมือนกัน ผลจึงบอกอะไรไม่ได้ ความร้อนกะทันหันยังอาจทำให้ชิ้นงานร้าวตามรอยร้าวเดิม เผาแว็กซ์ที่ผิว และทำให้เรซินในหยกเกรด B ไหม้ อย่าลนไฟหยกชิ้นไหนเลย และอย่าให้ผู้ขายลนให้ดู

หยดน้ำและแม่เหล็ก ผิวที่ขัดเงาดีและลงแว็กซ์ น้ำจะเกาะเป็นหยดเสมอ ผิวด้านหรือไม่ลงแว็กซ์ น้ำจะแผ่ออก จึงไม่เกี่ยวกับวัสดุ หยกพม่าไม่ติดแม่เหล็กธรรมดา แต่แก้ว ควอตซ์ โมรา และเซอร์เพนทีนก็ไม่ติดเช่นกัน แม่เหล็กจึงแยกของแท้ของปลอมไม่ได้

ไฟ UV บอกอะไรได้ ใต้ไฟ UV คลื่นยาว หยกพม่าธรรมชาติที่ไม่ผ่านการปรับปรุงมักไม่เรืองแสงหรือเรืองแสงอ่อนมาก ส่วนเรซินในหยกเกรด B มักเรืองแสงสีขาวขุ่นอมฟ้า แต่แว็กซ์และหยกธรรมชาติบางชิ้นก็เรืองแสงได้ การเห็นแสงเรืองจึงเป็นเหตุผลให้ขอใบรับรอง ไม่ใช่ข้อสรุป และไฟ UV ไม่ช่วยแยกแก้วหรือหินกลุ่มควอตซ์ อ่าน หยกพม่าเรืองแสง

ใช้วิธีเหล่านี้เพื่อตั้งข้อสงสัย ไม่ใช่เพื่อสรุปผล สิ่งที่ยืนยันได้มีเพียงใบรับรองจากแล็บอัญมณีที่เชื่อถือได้ซึ่งระบุชื่อวัสดุ

ซื้อหยกพม่าแท้ ต้องทำอย่างไรให้มั่นใจ?

1. ให้ผู้ขายระบุวัสดุเป็นลายลักษณ์อักษร "หยกมาเลย์" "หยกอินเดีย" "หยกออสเตรเลีย" "หยกเกาหลี" ไม่ใช่หยกพม่า
2. ขอใบรับรองจากแล็บอัญมณีที่เชื่อถือได้ บทสรุปในใบรับรองจะระบุชื่อวัสดุ ใบรับรองหยกพม่าจะเขียนว่าเจไดต์ (jadeite) และระบุว่าผ่านการปรับปรุงหรือไม่ ส่วนหินเลียนแบบจะระบุชื่อจริง เช่น ควอตไซต์ แก้ว เซอร์เพนทีน อ่าน วิธีตรวจใบรับรองหยกเจไดต์
3. ขอรูปและวิดีโอ ทั้งในแสงธรรมชาติและตอนส่องไฟ
4. ระวังสีเขียวสดที่สม่ำเสมอเกินไปแต่ราคาถูก สีหยกพม่าธรรมชาติแทบไม่เคยสม่ำเสมอทั้งชิ้น และเขียวสดคือสีที่แพงที่สุด อ่าน สีของหยกเจไดต์
5. ซื้อจากที่ที่คืนเงินได้ถ้าของไม่ตรงปก

ที่ JadeiteHub หยกพม่าทุกชิ้นที่ลงขายมีใบรับรอง ทุกชิ้นที่ขายแล้วจะตรวจเทียบกับใบรับรองก่อนจัดส่ง และถ้าไม่ตรงตามคำอธิบาย คืนเงินเต็มจำนวน