Nhẫn yên ngựa cẩm thạch: ý nghĩa và cách chọn

Nhẫn yên ngựa cẩm thạch là gì?

Nhẫn yên ngựa (马鞍戒) là chiếc nhẫn có mặt nhô cao, cong vắt ngang ngón tay như cái yên trên lưng ngựa, rồi thoải dần hai bên xuống đai nhẫn trơn. Kiểu kinh điển được tạc nguyên khối từ một miếng cẩm thạch (phỉ thúy, jadeite): mặt yên, vai nhẫn và đai đều là cùng một khối đá, không có chút kim loại nào. Đây là một trong những kiểu nhẫn phỉ thúy dễ nhận ra nhất.

Nhìn ngang, phần yên là chỗ cao nhất, dày nhất; nhìn từ trên, đó là một mặt dài, hơi vồng lên, nằm trên lưng ngón tay và khoe màu rõ nhất. Đai bên dưới mỏng hơn.

Cái tên "nhẫn yên ngựa" cũng được dùng cho loại nhẫn có phần yên bằng kim loại: đai vàng hoặc bạc làm thành hình yên ngựa, trên gắn một mặt cẩm thạch (mặt trứng, cabochon). Nhìn xa thì giống, nhưng đây là hai món khác nhau, ưu nhược điểm, rủi ro và giá cũng khác. Tổng quan các kiểu nhẫn xem bài nhẫn cẩm thạch; bài này đi sâu riêng vào nhẫn yên ngựa.

Nhẫn yên ngựa nguyên khối và nhẫn yên ngựa bọc vàng, bạc khác nhau thế nào?

Khác ở chỗ phần nào là cẩm thạch. Nhẫn nguyên khối thì toàn bộ là cẩm thạch; nhẫn yên ngựa kim loại thì chỉ có mặt đá phía trên là cẩm thạch, còn đai và yên là vàng hoặc bạc.

	Nhẫn yên ngựa cẩm thạch nguyên khối	Yên ngựa kim loại gắn mặt cẩm thạch
Phần nào là cẩm thạch	Cả chiếc nhẫn	Chỉ mặt đá phía trên
Lượng đá cần	Một khối dày, không nứt	Một mặt đá nhỏ
Sửa size được không?	Không	Thường được, nhờ thợ kim hoàn
Khi bị va đập	Đai hoặc yên có thể nứt, gãy	Kim loại chịu lực trước; mặt đá vẫn có thể mẻ
Chỗ có thể che khuyết điểm	Rất ít; soi đèn xuyên được cả nhẫn	Viền kim loại có thể che vết nứt hay mép mỏng; đáy kín che mặt dưới
Tiền chủ yếu trả cho	Cẩm thạch và lượng đá bị hao	Mặt đá, cộng kim loại và tiền công

Trang sức cao cấp còn có loại thứ ba: mặt cẩm thạch hình yên ngựa, cắt thành miếng dài cong chứ không phải mặt tròn, gắn trên đai vàng 18K, thường có kim cương nhỏ xung quanh. Khi thấy quảng cáo "nhẫn yên ngựa cẩm thạch", hãy hỏi rõ là loại nào. Một ảnh chụp ngang và một ảnh mặt trong đai nhẫn là phân biệt được ngay.

Nhẫn yên ngựa có ý nghĩa gì?

Không có ý nghĩa cố định, nhưng người Hoa và người Việt có vài cách nói truyền thống. Hãy xem đó là lời chúc, không phải lời hứa.

• Bình yên, vững vàng. Trong tiếng Hán, chữ 鞍 (yên ngựa) đọc giống chữ 安 (an, bình an). Tiếng Việt cũng thú vị: "yên" trong "yên ngựa" trùng âm với "yên" trong "bình yên". Yên ngựa lại là thứ giúp người cưỡi ngồi vững, nên nhẫn yên ngựa hay được nói là lời chúc cuộc sống ổn định.
• "Mã thượng" (马上). Yên nằm trên lưng ngựa, mà "trên ngựa" trong tiếng Hoa (马上) còn có nghĩa là "ngay lập tức". Người bán hay nói "马上发财" (phát tài ngay) hay "马上平安" (bình an ngay); đó là chơi chữ kiểu thiệp chúc mừng.
• Thành công. Hình ảnh con ngựa gắn với câu "mã đáo thành công" (马到成功). Vì vậy nhẫn yên ngựa đôi khi được tặng khi lên chức, khai trương hay tốt nghiệp.
• Phong thái. Nhẫn yên ngựa đẹp cần khối đá dày và tốt, nên chiếc nhẫn yên ngựa xanh lớn thường gắn với hình ảnh doanh nhân thành đạt.

Những điều này không liên quan đến chất lượng nhẫn, và không chiếc nhẫn nào mang lại may mắn hay tiền bạc. Thích thì đeo; lời chúc chỉ là phần thêm.

Nhẫn yên ngựa nam hay nữ?

Cả hai. Nhẫn yên ngựa hay được gọi là nhẫn nam vì kiểu to, nặng hợp với bàn tay lớn, nhưng nữ cũng đeo, thường là dáng hẹp hơn, thấp hơn và thanh hơn.

	Nhẫn yên ngựa nam (thường gặp)	Nhẫn yên ngựa nữ (thường gặp)
Phần yên	Rộng và cao, nổi bật	Hẹp và thấp hơn, ôm sát ngón
Đai nhẫn	Dày hơn, thường bản rộng	Mỏng và thanh hơn
Ngón hay đeo	Ngón trỏ, ngón giữa hoặc áp út	Áp út, ngón giữa, đôi khi ngón trỏ
Màu hay chọn	Xanh lục, xanh đậm, nền băng có xanh	Tím lavender, băng, xanh nhạt, xanh lục

Đây là xu hướng, không phải quy tắc. Nhiều chị em muốn một chiếc nhẫn có "trọng lượng" hơn nhẫn trơn mảnh, và nhẫn yên ngựa băng chủng cỡ nhỏ là lựa chọn phổ biến.

Chọn size nhẫn yên ngựa thế nào?

Đo ngón tay bằng mm, kiểm tra khớp ngón, rồi chọn rộng hơn một chút, vì nhẫn yên ngựa nguyên khối không bao giờ sửa size được. Cẩm thạch không kéo giãn được như kim loại, cũng không cắt ra hàn lại được. Mua size nào thì đeo size đó.

1. Đo chu vi chân ngón định đeo bằng một dải giấy nhỏ, tốt hơn là bằng bộ ni đo nhẫn của tiệm vàng. Đo hai lần, vào buổi chiều hoặc tối khi ngón tay hơi to hơn.
2. Kiểm tra khớp ngón. Nhẫn nguyên khối phải lọt qua khớp, mà khớp của nhiều người to hơn chân ngón. Nếu vậy, hãy chọn theo khớp, không theo chân ngón.
3. Chừa chỗ cho phần yên. Đoạn đai dưới yên rộng hơn nhẫn trơn mảnh, mà nhẫn bản rộng đeo chật hơn. Bài nhẫn cẩm thạch khuyên chọn lớn hơn nửa size với nhẫn bản rộng; điều này áp dụng cho hầu hết nhẫn yên ngựa.
4. Hỏi đường kính trong bằng mm, đừng chỉ hỏi số ni. Tiệm ở Việt Nam dùng ni, người bán Trung Quốc hay báo size Hồng Kông, tiệm Thái lại có số riêng. Số mm thì ở đâu cũng như nhau.
5. Hỏi mặt trong đai nhẫn. Có nhẫn yên ngựa mặt trong hơi cong (kiểu đeo êm), có nhẫn phẳng. Cùng size, mặt trong cong dễ qua khớp hơn.

Nếu lưng chừng giữa hai size, chọn size lớn. Nhẫn hơi rộng có thể xoay trên ngón, không sao; nhẫn chật thì không sửa được, cố ép qua khớp thì cả ngón tay lẫn nhẫn đều có thể gặp chuyện.

Mua nhẫn yên ngựa cẩm thạch cần kiểm tra gì?

Kiểm tra vết nứt trước, rồi đến dáng và độ hoàn thiện, rồi màu và chất, cuối cùng là giấy kiểm định. Vết nứt quan trọng nhất, vì với kiểu nhẫn này, nứt ở đâu thì sau này dễ gãy ở đó.

1. Vết nứt chỗ yên nối với đai. Vai nhẫn, nơi phần yên dày chuyển xuống đai mỏng, là điểm yếu của cả chiếc nhẫn. Khi va đập, lực dồn vào đây, và vết nứt hay bắt đầu từ đây. Cũng phải xem mặt sau của đai, đoạn mỏng nhất. Áp một chiếc đèn pin nhỏ ánh trắng vào mặt trong đai nhẫn rồi xoay chậm một vòng. Vết nứt là một đường sắc nét làm ánh sáng bị chặn hoặc gãy; vân đá tự nhiên thường mềm hơn và móng tay lướt qua không vướng. Nếu chưa chắc, xem cẩm thạch bị nứt hay vân.

2. Độ cân đối. Nhìn thẳng từ trên và từ bên cạnh. Phần yên phải nằm chính giữa, hai vai thoải đều nhau, đai dày đều cả vòng. Yên lệch về một bên thường là do thợ dời vị trí để tránh vết nứt hoặc chỗ đá xấu, nên hỏi lại người bán.

3. Độ dày. Đai quá mỏng, yên quá thấp thì tiết kiệm đá nhưng dễ gãy hơn và trông kém đầy đặn. Đai mỏng hẳn ở một điểm là điểm yếu.

4. Độ bóng, kể cả mặt trong. Lướt ngón tay quanh mặt trong đai nhẫn: phải trơn, được đánh bóng, mép bo tròn. Mặt trong nhám, mờ là dấu hiệu làm ẩu và đeo cũng khó chịu. Mặt yên phải phản chiếu khung cửa sổ rõ nét, không lượn sóng.

5. Màu và chất. Xem màu dưới ánh sáng tự nhiên, đừng chỉ xem dưới đèn vàng của tiệm. Với nhẫn yên ngựa, màu trên mặt yên quan trọng nhất vì đó là phần lộ ra khi đeo. Xem màu xanh có chạy xuống đai hay chỉ nằm ở yên; cả hai đều bình thường, nhưng giá nên phản ánh điều đó. Dùng đèn pin xem chất và độ trong: chất càng mịn, nước càng tốt thì màu càng sống động.

6. Loại A và giấy kiểm định. Nhẫn yên ngựa trơn rất dễ làm từ đá tẩy và bơm keo (loại B) hoặc nhuộm màu (loại C), và nhẫn rẻ mà xanh rực, đều màu thường là hàng xử lý. Hãy yêu cầu giấy kiểm định ghi rõ phỉ thúy tự nhiên, và đối chiếu ảnh, trọng lượng, kích thước trên giấy với chiếc nhẫn.

Lưu ý thêm cho người Việt: quảng cáo "nhẫn yên ngựa ngọc bích" không nhất thiết là phỉ thúy. "Ngọc bích" thường được dùng cho nephrite (ngọc Hòa Điền) hoặc gọi chung đá xanh. Giấy kiểm định phải ghi tên khoáng vật là jadeite.

Vì sao nhẫn yên ngựa tốn đá?

Vì cả chiếc nhẫn phải khoét ra từ một khối đủ dày để làm phần yên nhô cao. Thợ lấy một khối ít nhất cao bằng phần yên và rộng bằng chiếc nhẫn, khoan lỗ giữa cho ngón tay, rồi mài phần ngoài xuống thành đai. Phần lớn khối đá ban đầu thành bột và mảnh vụn.

Điều này ảnh hưởng đến giá trị theo ba cách:

• Đá phải sạch. Vết nứt ở bất kỳ đâu trong khối đều nằm lại trên nhẫn, nên phải dùng đá không nứt, vốn là phần đắt nhất của một khối nguyên liệu.
• Màu phải nằm đúng chỗ. Màu đẹp nhất phải rơi vào mặt yên. Thợ thường xoay khối đá tìm góc để đưa màu đẹp lên trên, có khi phải bỏ thêm đá.
• Cùng khối đá có thể làm món khác. Khối đủ tốt để làm một chiếc nhẫn yên ngựa đẹp cũng có thể cắt ra vài mặt nhẫn để gắn vàng, mỗi món tốn ít đá hơn nhiều. Lựa chọn đó là một phần của giá nhẫn yên ngựa nguyên khối chất lượng cao.

Vì vậy, cùng màu và chất, nhẫn yên ngựa nguyên khối thường đắt hơn nhẫn mặt đá; còn nhẫn yên ngựa vàng gắn mặt nhỏ cho bạn cùng màu với giá thấp hơn. Cũng vì vậy, nhẫn yên ngựa nguyên khối to, xanh rực mà rẻ càng phải cẩn thận.

Nhẫn yên ngựa cẩm thạch có những màu nào?

Màu nào cũng có, nhưng mỗi màu có điểm cần xem riêng.

Màu	Cần xem gì	Bẫy thường gặp
Xanh lục	Xanh đều, sống động trên mặt yên; màu chạy xuống đai đến đâu	Nhẫn rẻ xanh rực có thể là nhuộm (loại C) hoặc tẩy bơm keo (loại B)
Tím lavender	Màu tím thấy rõ dưới ánh sáng tự nhiên; chất mịn hơn	Nhuộm tím; tím có thể nhạt hơn dưới ánh sáng ban ngày so với đèn tiệm. Xem cẩm thạch tím
Băng chủng, trắng	Độ trong cao, sạch, trông như thủy tinh	Đá trong thì vết nứt, vân đá lộ rõ hơn. Xem băng chủng
Đỏ, vàng	Màu ấm, tự nhiên, độ trong tốt	Nhiều cẩm thạch đỏ được nung để màu đậm hơn; giấy kiểm định nên ghi rõ
Xanh đậm, đen	Màu đậm, soi đèn mép mỏng thấy xanh	Đá tối màu dễ giấu vết nứt; phải soi bằng đèn mạnh

Xanh lục vẫn là màu kinh điển của nhẫn yên ngựa. Nhẫn yên ngựa băng chủng (thường có chút hoa bay) và tím lavender cũng được ưa chuộng, nhất là với nữ.

Nhẫn yên ngựa vàng 18K hay bạc: nên chọn loại nào?

Nếu chọn yên ngựa kim loại gắn mặt cẩm thạch, vàng 18K chắc và bền hơn, bạc 925 thì rẻ hơn. So sánh đầy đủ về ký hiệu, độ mòn chấu và giá trị xem cẩm thạch bọc bạc hay bọc vàng 18K.

• Vàng 18K (75% vàng) giữ đá chắc hơn, không bị xỉn, hợp với nhẫn đeo hằng ngày. Phần lớn cẩm thạch bọc vàng được làm ở Trung Quốc bằng vàng 18K; cách làm và những gì vàng có thể che xem cẩm thạch bọc vàng.
• Bạc 925 mềm hơn và xỉn dần theo thời gian, nên chấu và viền trên nhẫn mòn nhanh hơn. Hợp với mặt đá bình thường hoặc nhẫn thỉnh thoảng mới đeo. Mọi món bọc bạc JadeiteHub bán đều là bạc 925.

Dù chọn kim loại nào, hãy nhờ người bán chụp mặt đá từ bên cạnh và từ phía sau. Yên kim loại bọc cao quanh mặt đá trông sang, nhưng cũng che mất phần mép, nơi mẻ và nứt hay bắt đầu.

Nhẫn yên ngựa cẩm thạch cũ có đáng mua không?

Có thể, nhưng "đồ cũ" không cho biết đá có phải phỉ thúy tự nhiên hay không. Nhẫn yên ngựa cũ có thể là phỉ thúy loại A tốt, cũng có thể là nephrite, đá xanh khác hoặc phỉ thúy đã xử lý, và thường có vết nứt nhỏ sau nhiều năm đeo. Hãy xem nó y như xem nhẫn mới, và đem kiểm định trước khi trả giá phỉ thúy.

Đeo và giữ gìn nhẫn yên ngựa thế nào?

Hãy coi như một ngày nào đó nó sẽ va vào thứ gì, vì nhẫn là món trang sức bị va chạm nhiều nhất. Phỉ thúy dai, nhưng phần yên bị va mạnh hoặc rơi xuống sàn gạch vẫn có thể nứt hay gãy; xem cẩm thạch có dễ vỡ không.

• Tháo ra khi tập gym, khuân đồ nặng, chơi thể thao, làm vườn, làm việc nhà và rửa bát.
• Đeo tay không thuận nếu bạn hay làm việc bằng tay.
• Vệ sinh bằng nước ấm, chút xà phòng dịu và bàn chải mềm, rồi lau khô. Tránh máy rửa siêu âm và hóa chất mạnh, nhất là nhẫn có kim loại và nhẫn chưa chắc là loại A.
• Cất riêng trong túi vải mềm, tránh để chung với đá quý cứng hơn và đồ kim loại dễ làm xước mặt bóng.
• Thỉnh thoảng soi đèn xem có vết nứt mới; với yên kim loại, kiểm tra chấu vài tháng một lần.

Trên JadeiteHub, mọi món phỉ thúy được đăng bán đều có giấy kiểm định. Mỗi món đã bán được đối chiếu với giấy kiểm định tại trung tâm kiểm tra của chúng tôi trước khi gửi đi, và nếu không đúng mô tả, bạn được hoàn tiền đầy đủ.