หยกพม่าแตกง่ายไหม? ความแข็งของหยกคืออะไร

ความแข็งของหยกพม่าคืออะไร หยกพม่าแตกง่ายไหม?

ความแข็งของหยกพม่า (เจไดต์) คือประมาณ 6.5–7 ตามสเกลโมส์ ใกล้เคียงควอตซ์และแข็งกว่าแก้ว และเพราะผลึกประสานกันทุกทิศทาง หยกพม่าจึงเป็นอัญมณีที่เหนียวที่สุดชนิดหนึ่ง หยกพม่าไม่ได้แตกง่าย แต่ถ้ากำไลกระแทกของแข็งแรงๆ ครั้งเดียวก็ยังร้าวหรือหักได้

เหตุผลอยู่ที่โครงสร้าง กำไลหยกพม่าไม่ใช่ผลึกเดียว แต่เป็นหินที่ประกอบด้วยผลึกเจไดต์เล็กๆ นับไม่ถ้วน เป็นเม็ดหรือเป็นเส้นใย อัดแน่นและเกี่ยวกันเหมือนเส้นใยในผ้าสักหลาด ผลึกแต่ละเม็ดแยกตามระนาบเรียบได้ (ระนาบพวกนี้คือที่มาของประกายเล็กๆ ที่คนในวงการจีนเรียกว่า 翠性 หรือ "ประกายปีกแมลงวัน") แต่เพราะผลึกหันไปคนละทิศ รอยร้าวที่เริ่มในเม็ดหนึ่งต้องเปลี่ยนทิศทุกครั้งที่ถึงขอบเม็ด พลังงานจึงหมดไปเรื่อยๆ รอยร้าวมักหยุดแทนที่จะวิ่งทะลุ

นี่คือเหตุที่หยกเคยถูกใช้ทำเครื่องมือก่อนจะเป็นเครื่องประดับ และกำไลที่ทำดีสามารถใส่ทุกวันได้หลายสิบปี การบอกว่าหยกพม่า "เปราะ" จึงไม่ถูก คำตอบที่ตรงที่สุดคือ หยกพม่าเหนียวมาก แต่ไม่ใช่แตกไม่ได้

ความแข็ง ความเหนียว และความเสถียร ต่างกันอย่างไร?

ในวิชาอัญมณี ความทนของหินดูจากสามเรื่องที่แยกกัน คนมักปนกัน และนั่นคือที่มาของความเชื่อผิดๆ ส่วนใหญ่

• ความแข็ง คือความต้านทานต่อรอยขีดข่วน วัดด้วยสเกลโมส์ แร่ที่อยู่สูงกว่าขีดแร่ที่อยู่ต่ำกว่าได้ สเกลนี้เป็นการเรียงลำดับ ไม่ใช่ไม้บรรทัด เพชร (10) แข็งกว่าแซปไฟร์ (9) มากกว่าแค่หนึ่งขั้น
• ความเหนียว คือความต้านทานต่อการแตกหักและบิ่น ขึ้นกับโครงสร้าง ไม่ใช่ความแข็ง หินที่แข็งมากก็อาจเปราะได้
• ความเสถียร คือความทนต่อความร้อน แสง สารเคมี และความชื้น

วัสดุ	ความแข็ง (โมส์)	ความเหนียว	ความหมายเวลาใส่ทุกวัน
หยกพม่า (เจไดต์)	6.5–7	ดีเยี่ยม	ของส่วนใหญ่ขีดไม่เข้า ทนการกระทบเบาๆ ได้ กระแทกแรงอาจร้าว
เนฟไฟรต์ (หยกเหอเถียน)	6–6.5	ดีเลิศ เหนียวที่สุดในอัญมณีทั่วไป	เป็นรอยง่ายกว่าหยกพม่านิดหน่อย แต่แตกยากกว่า
ควอตซ์ (รวมโมรา ควอตไซต์)	7	ดี	แข็งเท่าหยกพม่า จึงทำให้ผิวเงาของหยกพม่าหมองได้ บิ่นง่ายกว่า
แก้ว	ประมาณ 5–6	ต่ำ	ฝุ่นและหยกพม่าขีดเป็นรอยได้ บิ่นเป็นเกล็ดรูปเปลือกหอย
แซปไฟร์และทับทิม	9	ดีเยี่ยม	ถูกับหยกพม่าเมื่อไรก็เป็นรอย
เพชร	10	ดี	ขีดได้ทุกอย่าง แต่โดนกระแทกแรงตามแนวแตกเรียบอาจแยกออก

ระดับความเหนียวในตารางเป็นคำบรรยายที่ใช้ในตำราอัญมณี ไม่ใช่ตัวเลขจากแล็บ ได้ข้อคิดสองข้อ แหวนเพชรที่ใส่คู่กับกำไลหยกพม่า ฝ่ายที่เป็นรอยคือกำไล แม้ตัวเพชรเองก็บิ่นได้ ส่วนเนฟไฟรต์อ่อนกว่าหยกพม่าแต่เหนียวกว่า เพราะเส้นใยละเอียดและพันกันแน่นกว่า อ่าน หยกเจไดต์กับเนฟไฟรต์ต่างกันอย่างไร

ส่วนความเสถียร หยกพม่าธรรมชาติเสถียรมาก แสง น้ำ เหงื่อ และการใส่ทุกวันไม่ทำร้ายมัน สีก็ไม่ซีด จุดอ่อนคือความร้อนที่เปลี่ยนกะทันหัน และสำหรับหยกที่ผ่านการปรับปรุงคือสารเคมี

อะไรทำให้หยกพม่าเป็นรอย?

อะไรก็ตามที่แข็งประมาณ 7 ขึ้นไป ขีดหยกพม่าเป็นรอยได้ ในชีวิตประจำวัน ตัวการหลักคือฝุ่น

สิ่งที่สัมผัส	แข็งกว่าหยกพม่าไหม?	ผลที่เกิด
ฝุ่นในบ้าน ทราย	มีควอตซ์ (ประมาณ 7)	รอยขนแมวเล็กๆ ผ่านไปหลายปีผิวเงาค่อยๆ หมอง
เคาน์เตอร์หินแกรนิต หินควอตซ์ คอนกรีต	มีควอตซ์	ถูแล้วเป็นรอย กระแทกแล้วบิ่น
แหวนเพชร แซปไฟร์ ทับทิม โมอิสซาไนต์ เพชรรัสเซีย (CZ)	ใช่	แหวนถูกับกำไลหรือจี้ ทิ้งรอยชัด
ตัวเรือนและขอบนาฬิกาเซรามิก	มักจะใช่	เป็นรอยตรงที่กำไลกับนาฬิกาชนกัน
ทอง เงิน แพลทินัม สแตนเลส	ไม่ อ่อนกว่า	โลหะเองขีดหยกพม่าไม่เข้า เส้นสีเทาที่เห็นมักเป็นโลหะที่ติดบนหยก เช็ดออกได้ แต่เม็ดทรายที่ติดอยู่ตรงกลางยังทำให้เป็นรอยได้
กำไลหยกพม่าอีกวง	แข็งเท่ากัน	ไม่ค่อยเป็นรอย แต่ใส่ซ้อนกันจะชนกันและบิ่นได้

ขอบนอกของกำไลเป็นจุดแรกที่มีรอยขนแมว เพราะเป็นจุดสูงสุดของส่วนโค้ง ทุกครั้งที่วางแขน มันคือส่วนที่โดนโต๊ะ ขอบโน้ตบุ๊ก และประตูรถ ด้านในที่แนบผิวมักยังเงาอยู่ กำไลที่ใส่ทุกวันหลายปีอาจเห็นขอบนอกหมองเป็นฝ้าบางๆ เมื่อส่องใต้โคมไฟ

การเช็ดกำไลที่มีฝุ่นด้วยผ้าแห้ง ก็เหมือนถูด้วยกระดาษทรายละเอียดมาก ให้ล้างน้ำก่อน หรือใช้ผ้านุ่มชุบน้ำหมาดๆ

รอยขีดข่วนแก้ได้ ช่างหยกสามารถขัดเงาใหม่ (抛光) ให้กลับมาเงา การขัดจะเอาผิวออกบางมาก ทำนานๆ ครั้งได้ ไม่ควรทำทุกเดือน ถ้าชิ้นนั้นเข้าตัวเรือนโลหะ หรือใบรับรองระบุว่าผ่านการปรับปรุง ให้บอกช่างก่อน

จริงๆ แล้วอะไรทำให้หยกพม่าแตก?

ความเหนียวก็มีขีดจำกัด ต่อไปนี้คือสาเหตุที่ทำให้หยกพม่าร้าวหรือหักในชีวิตจริง เรียงคร่าวๆ ตามความถี่

สาเหตุ	ทำไมอันตราย	ป้องกันอย่างไร
กระแทกกระเบื้อง หิน หรือโลหะ	แรงทั้งหมดไปลงที่จุดเล็กๆ จุดเดียว: วงกบประตู ขอบอ่างล้างหน้า เคาน์เตอร์หิน ประตูรถ ราวบันได	ถอดกำไลตอนทำงานบ้านและเล่นกีฬา ระวังเวลาอยู่ใกล้ขอบแข็ง
ตกพื้นแข็ง	พื้นกระเบื้องและพื้นหินคือ "นักฆ่ากำไล" ตัวจริง พรมและพื้นไม้มักรอดมากกว่า	ใส่และถอดกำไลเหนือเตียงหรือผ้าขนหนู
มีรอยร้าว (裂) อยู่แล้ว	รอยร้าวเปิดอยู่แล้ว โดนนิดเดียวก็อาจร้าวทะลุ	ตรวจรอยร้าวก่อนซื้อ อ่าน รอยร้าวและปุยฝ้ายในหยกพม่า
ส่วนที่บาง	กำไลวงบาง ก้านเล็ก งานแกะฉลุ ปลายใบไม้และขอบที่บาง มีเนื้อน้อยที่จะรับแรง	ใส่ทุกวันเลือกกำไลก้านอวบ งานแกะละเอียดเก็บไว้ใส่โอกาสพิเศษ
อุณหภูมิเปลี่ยนกะทันหัน	การขยายตัวไม่เท่ากันทำให้เกิดแรงในเนื้อหิน โดยเฉพาะตามรอยร้าว: น้ำเดือด ออกจากห้องแอร์ไปแช่น้ำพุร้อน ใกล้เตาไฟ	อย่าลวกน้ำเดือด เลี่ยงซาวน่าและน้ำพุร้อน อย่า "ฆ่าเชื้อ" หยกด้วยน้ำร้อน
หัวเชื่อมไฟของช่างทอง	การเชื่อมตัวเรือนหรือหุ้มทองใกล้หยก อาจทำให้หยกร้าว และเผาเรซินในหยกเกรด B	ขอให้ช่างถอดหยกออกก่อน หรือให้ไฟอยู่ห่างหยก อ่าน หยกพม่าเลี่ยมทอง
เครื่องล้างอัลตราโซนิกและไอน้ำ	แรงสั่นและความร้อนทำให้รอยร้าวเดิมกว้างขึ้น และหนามเตยหลวม	ล้างด้วยน้ำอุ่นกับสบู่อ่อนๆ เท่านั้น
ฝืนใส่กำไลที่เล็กเกินไป	มือเปียก ถูกบีบ กำไลลื่นหลุดไปกระแทกอ่าง	เลือกขนาดให้ถูก อ่าน วิธีเลือกขนาดกำไลหยกเจไดต์

ทำไมหยกพม่าเกรด B จึงอ่อนแอกว่า?

หยกเกรด B คือหยกที่ถูกแช่กรดเพื่อฟอกคราบสกปรกออก แล้วอัดเรซินเข้าไป กรดละลายเนื้อแร่ที่อยู่ระหว่างผลึก ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้หยกพม่าเหนียว เรซินเติมช่องว่างและปิดไว้ แต่มันอ่อนกว่าหยกและเสื่อมตามเวลา ผ่านไปหลายปีอาจเหลือง และผิวอาจเกิดรอยแตกลายงาเล็กๆ เป็นร่างแห หยกที่ผ่านการปรับปรุงยังไวต่อความร้อนและสารเคมีในบ้านมากกว่า กำไลเกรด B จึงไม่ได้แค่ราคาต่ำ แต่โครงสร้างยังอ่อนแอกว่าด้วย อ่าน วิธีดูหยกพม่าเกรด B และ หยกเจไดต์เกรด A, B, C ต่างกันอย่างไร

คนในวงการดูอะไร ว่าหยกชิ้นไหนทนกว่ากัน?

คนที่จับหยกพม่าทุกวันจะดูสิ่งเหล่านี้ก่อนจะกังวลเรื่องแตก

ลายหิน (石纹) กับรอยร้าว (裂) ลายหินคือรอยแตกเก่าที่สมานแล้วตั้งแต่ตอนหินก่อตัว แร่ใหม่งอกเข้าไปปิดสนิท ส่วนรอยร้าวยังเปิดอยู่ กำไลที่มีลายหินจางๆ จึงมักใส่ได้หลายสิบปีโดยไม่มีปัญหา ขณะที่กำไลมีรอยร้าวถือว่าเสียหาย เมื่อส่องไฟ แสงผ่านลายหินต่อไปได้ แต่หยุดที่รอยร้าว อย่างไรก็ตาม ลายหินเข้มที่พาดขวางก้านกำไลเส้นเล็ก คนในวงการก็ยังระวัง และในวงการเองยังเห็นไม่ตรงกันว่าลายแบบนี้มีผลแค่ไหน

เนื้อหยก จากละเอียดถึงหยาบ ขนาดเม็ดผลึกมีผลต่อความทนเวลาใส่

เนื้อ	เม็ดผลึก	ความทนเวลาใส่	เวลาขัดเงา
เนื้อแก้ว เนื้อน้ำแข็ง (玻璃种, 冰种)	ละเอียดมาก อัดแน่น	แน่นและเหนียว เงาอยู่ได้นาน	เงาสูงมากเหมือนแก้ว แบบที่เรียกว่า "ขึ้นเจล" (起胶)
เนื้อข้าวเหนียว (糯种)	ละเอียด ดูนุ่ม	ทน	เงาเรียบนุ่ม
เนื้อถั่ว (豆种)	หยาบ มองเห็นเม็ด	โดยทั่วไปใส่ประจำได้ แต่เนื้อหยาบและหลวมมีขอบเม็ดมากและยึดกันไม่แน่น จึงบิ่นง่ายกว่า	เม็ดขัดเงาได้ไม่เท่ากัน ผิวอาจเป็นลอนบางๆ แบบผิวเปลือกส้ม (橘皮)

คนในวงการจีนเรียกเนื้อแน่นที่ตกผลึกดีว่า 种老 ("เนื้อแก่") และเนื้อหลวมว่า 种嫩 ("เนื้ออ่อน") เนื้ออ่อนเม็ดหยาบยังเป็นเนื้อที่มักถูกเอาไปฟอกกรดอัดเรซินมากที่สุด เป็นอีกเหตุผลที่ต้องตรวจเรื่องการปรับปรุง

เคาะฟังเสียง พ่อค้าหลายคนแขวนกำไลไว้บนนิ้วหรือเชือก แล้วเอาหยกชิ้นเล็กเคาะเบาๆ ฟังเสียง กำไลเกรด A เนื้อแน่นไม่มีร้าว มักให้เสียงใสกังวาน กำไลที่ร้าว เนื้อหลวม หรืออัดเรซิน มักเสียงทึบและสั้น นี่เป็นแค่การคัดกรองเร็วๆ ไม่ใช่การตรวจ เสียงยังขึ้นกับขนาด ความหนา รูปทรงของกำไล และวิธีถือ กำไลเนื้อหยาบที่ไม่มีร้าวก็อาจเสียงทึบ และแก้วก็มีเสียงใสเหมือนกัน การเคาะด้วยเหรียญ กุญแจ หรือกำไลอีกวงยังอาจทำให้ขอบบิ่น ปล่อยให้คนในวงการทำ และอย่าถือเสียงเป็นหลักฐาน

กำไลหยกตกแล้วไม่แตก แปลว่าเป็นของแท้ไหม?

ไม่ใช่ กำไลจะแตกหรือไม่ขึ้นกับพื้น ความสูง มุมที่ตก และจุดที่กระทบก่อน ไม่ใช่แค่วัสดุ กำไลหยกพม่าแท้ตกพื้นกระเบื้องก็หักได้ ส่วนกำไลแก้วหรือพลาสติกตกพื้นไม้บางทีก็เด้งขึ้นมาไม่เป็นไร กำไลที่ตกครั้งหนึ่งแล้ว "ไม่เป็นไร" ก็อาจมีรอยร้าวในเนื้อที่ยังมองไม่เห็น

"วิธีทดสอบเอง" บางอย่างยังทำร้ายหยกโดยตรง อย่าทำ

วิธีทดสอบ	คนเชื่อว่า	ความจริง
ปล่อยตกพื้น	หยกแท้ไม่แตก	พิสูจน์อะไรไม่ได้ และอาจทำให้กำไลแท้ร้าวหรือหัก
เอาไปขีดกระจก	หยกแท้ขีดกระจกได้	ควอตซ์ปลอมและหินอีกหลายชนิดก็ขีดกระจกได้ และอาจทำให้ของคุณบิ่น
ทุบด้วยค้อนหรือเหรียญ	หยกแท้ไม่เสียหาย	หินทุกชนิดร้าวได้ กว่าจะรู้ผลของก็พังแล้ว
ลนไฟแช็ก	หยกแท้ไม่ร้อน ไม่ดำ	เขม่าดำไม่ได้บอกอะไร ความร้อนกะทันหันทำให้ร้าวได้ และเรซินในหยกเกรด B จะไหม้
เคาะกำไลสองวงเข้าด้วยกัน	วงที่เสียงใสกว่าคือของแท้	บิ่นได้ทั้งสองวง และเสียงยังขึ้นกับรูปทรงและขนาด

มีเพียงใบรับรองจากแล็บอัญมณีเท่านั้นที่บอกได้ว่าวัสดุคืออะไร และผ่านการปรับปรุงหรือไม่

จะดูแลกำไลหยกพม่าไม่ให้เป็นรอยหรือแตกได้อย่างไร?

1. ถอดออก เวลาเข้ายิม เล่นกีฬา ทำสวน ทำงานบ้าน ยกของ ขนย้ายเฟอร์นิเจอร์ และหิ้วถุงหนักๆ
2. ปูผ้าในอ่างล้างหน้า หรือนั่งบนเตียงเวลาใส่และถอดกำไล ทาสบู่หรือโลชั่นที่มือช่วยให้กำไลลื่นผ่านมือง่ายขึ้น
3. เก็บแยกชิ้น ในถุงผ้านุ่มหรือกล่องบุผ้า อย่าวางหยกพม่ารวมถาดกับแหวนเพชรหรือแซปไฟร์
4. ทำความสะอาดอย่างนุ่มนวล น้ำอุ่น สบู่อ่อนๆ หนึ่งหยด และผ้านุ่ม ไม่ใช้เครื่องอัลตราโซนิก ไอน้ำ หรือน้ำเดือด อ่าน วิธีดูแลหยกเจไดต์
5. ใส่ขนาดที่พอดี หลวมไป กำไลแกว่งไปชนทุกขอบ คับไป ทุกครั้งที่ใส่และถอดคือช่วงเสี่ยงที่สุด
6. บอกช่างทุกครั้ง ว่าเป็นหยกพม่า ก่อนที่ช่างจะใช้ความร้อน ไอน้ำ หรือขัดเงา
7. ถ่ายรูปไว้ตั้งแต่ได้ของ รวมถึงรูปส่องไฟที่ก้านกำไล ถ้าวันหนึ่งโดนกระแทก จะได้มีไว้เทียบ

โดนกระแทกแล้ว ควรทำอย่างไร?

1. หยุดใส่ จนกว่าจะตรวจเสร็จ ล้างและเช็ดให้แห้ง เพื่อไม่ให้ฝุ่นบังเส้นร้าว
2. หาจุดที่กระแทก ไล่ดูตามขอบนอกว่ามีรอยบิ่นเล็กๆ หรือรอยช้ำสีขาวไหม
3. ส่องไฟฉายแสงขาวดวงเล็กจากด้านในกำไล แล้วค่อยๆ เลื่อนผ่านจุดที่กระแทก รอยร้าวใหม่มักเริ่มจากตรงนั้น ลองเอียงกำไล รอยร้าวอาจวาบเป็นระนาบสว่างเหมือนกระจก และแสงอีกฝั่งของเส้นดูมืดลง
4. ใช้เล็บลากผ่านเบาๆ ตรงจุดนั้น ทั้งด้านในและด้านนอก ถ้าเล็บสะดุด ถือเป็นสัญญาณเตือน
5. ดูอีกครั้งในวันถัดไปใต้แสงธรรมชาติ รอยร้าวที่บางมากอาจมองเห็นยากในตอนแรก
6. ถ้าไม่แน่ใจ ให้ร้านเครื่องประดับหรือแล็บอัญมณีดู ก่อนจะใส่อีก

ถ้าพบว่าร้าวจริง อ่าน กำไลหยกร้าวหรือหัก ควรทำอย่างไร สำหรับทางเลือกในการซ่อม เช่น หุ้มทอง เจียรเป็นชิ้นใหม่ หรือเก็บไว้เป็นที่ระลึก

หยกพม่าทำประกันหรือซ่อมได้ไหม?

• ประกัน ประกันบ้านบางแบบเพิ่มความคุ้มครองเครื่องประดับได้ และมีประกันเครื่องประดับโดยเฉพาะด้วย ดูให้ชัดว่าคุ้มครองการแตกจากอุบัติเหตุหรือไม่ ไม่ใช่แค่การโจรกรรม เก็บใบรับรอง ใบเสร็จ และรูปถ่ายชัดๆ ไว้
• การขัดเงาใหม่ ลบรอยขีดข่วนได้ และลบมุมรอยบิ่นเล็กๆ ที่ขอบได้
• รอยร้าวทำให้หายไม่ได้ กำไลร้าวหุ้มทองหรือเงินเพื่อยึดไว้ได้ หรือเจียรเป็นแหวนหรือจี้ การอัดเรซินเข้ารอยร้าวแค่ซ่อนไว้ ไม่ได้ทำให้หินแข็งแรงขึ้น และถือเป็นการปรับปรุง ต้องแจ้งถ้าจะขาย

ที่ JadeiteHub หยกพม่าทุกชิ้นมีรูปถ่ายจริงจากผู้ขาย บางชิ้นมีวิดีโอ คุณจึงดูก้านกำไลและขอบนอกได้ก่อนซื้อ ทุกชิ้นที่ขายแล้วจะตรวจเทียบกับใบรับรองก่อนจัดส่ง ส่งแบบมีประกัน และถ้าไม่ตรงตามคำอธิบาย คืนเงินเต็มจำนวน