Đánh bóng, sửa cẩm thạch bị trầy, nứt: làm được gì?

Cẩm thạch bị hỏng có sửa được không?

Có loại sửa được, có loại không. Vết trầy, bề mặt mờ đục và vết mẻ nhỏ thường xử lý được ở xưởng đánh bóng ngọc, vì đánh bóng là mài đi một lớp rất mỏng. Vết nứt thì không thể làm liền lại: không có cách nào hàn phỉ thúy (cẩm thạch) liền như cũ. Món bị nứt hoặc vỡ có thể được bảo vệ, bọc vàng, bọc bạc hoặc làm lại thành món nhỏ hơn, nhưng nó vẫn là món đã nứt, đã vỡ.

Mỗi cách sửa cũng lấy đi của món ngọc một chút gì đó: đánh bóng làm mất chất ngọc, làm lại thì nhỏ đi, bọc vàng thì che một phần ngọc. Bảng dưới tóm tắt.

Vấn đề	Xử lý được gì	Món ngọc phải "trả" gì
Trầy xước nhỏ, bề mặt mờ, đục	Thợ đánh bóng lại (抛光) và phủ sáp mới	Một lớp rất mỏng; trọng lượng, kích thước có thể đổi chút ít, nên trọng lượng trên giấy kiểm định có thể không còn khớp
Trông "khô", hết bóng	Vệ sinh trước, thường vậy là đủ; sáp mòn thì phủ lại hoặc đánh bóng	Vệ sinh không mất gì; đánh bóng mất một chút chất ngọc
Type B (bơm nhựa) bị mờ, ngả vàng, rạn chân chim	Gần như không làm được gì; đánh bóng chỉ đẹp bề mặt một thời gian, không sửa được lớp nhựa đã lão hóa	Vấn đề nằm bên trong
Mẻ ở mép vòng, mặt cabochon, hạt chuỗi	Mài phẳng chỗ mẻ rồi đánh bóng, hoặc làm nhỏ lại cả viên	Kích thước, trọng lượng, có khi cả dáng; mặt nhẫn có thể phải gắn lại
Nứt	Để nguyên và bảo vệ, bọc vàng hoặc bạc, hoặc chạm lại theo vết nứt	Vết nứt vẫn còn; giá trị giảm mạnh
Vòng bị gãy	Nối bằng khoen kim loại, hoặc làm thành mặt dây, nhẫn, cabochon, hạt	Không còn là chiếc vòng nguyên
Mặt nhẫn lỏng, chấu cong, móc treo mòn	Thợ kim hoàn sửa phần kim loại	Làm cẩn thận thì ngọc thường không ảnh hưởng
Dây chuỗi giãn, đứt	Xỏ lại dây	Không mất gì

Vì sao cẩm thạch bị khô, mất bóng?

Thường là do có gì đó bám trên bề mặt, chứ không phải ngọc thay đổi. Phỉ thúy type A tự nhiên rất đặc chắc, không "khô" đi như gỗ hay da. Khi người ta nói cẩm thạch "bị khô", nguyên nhân gần như luôn nằm trong mấy điều sau:

• Lớp dầu da, xà phòng, kem dưỡng, bụi bám thành màng. Mặt sau mặt dây và các chỗ lõm của tượng chạm hay bám nhất, làm ngọc trông đục, xỉn. Rửa sạch là thường bóng lại. Xem cách bảo quản phỉ thúy, cẩm thạch.
• Lớp sáp đã mòn. Sau khi đánh bóng, phần lớn xưởng phủ một lớp sáp mỏng (过蜡) để lấp các lỗ li ti và tăng độ bóng. Đeo lâu, rửa nhiều thì sáp mòn dần, ngọc trông kém bóng hơn lúc mới mua. Chuyện này bình thường.
• Vết trầy li ti. Bụi trong nhà có thạch anh, cứng gần bằng phỉ thúy. Nhiều năm cọ với bụi, mặt bàn, chìa khóa, đá khác, bề mặt có một lớp xước mịn làm tán ánh sáng. Đánh bóng lại là để bỏ lớp "mờ" này.
• Nhựa trong cẩm thạch type B lão hóa. Type B là phỉ thúy đã tẩy axit rồi bơm nhựa. Khi nhựa lão hóa, ngọc có thể xỉn, ngả vàng, bề mặt rạn thành mạng li ti. Đánh bóng không sửa được thật sự, vì vấn đề nằm trong cấu trúc đã bơm nhựa, không phải ở bề mặt. Xem cẩm thạch type A là gì.

Cẩm thạch type A sạch đeo vài tháng có thể trông bóng hơn một chút nhờ dầu da và cọ xát nhẹ. Đó cũng chỉ là thay đổi bề mặt; chủng, thủy bên trong không đổi.

Đánh bóng cẩm thạch bằng gì, ở đâu?

Hãy mang đến xưởng chế tác, đánh bóng ngọc và nhờ thợ đánh bóng lại. Muốn bỏ vết trầy trên phỉ thúy, phải mài bề mặt xuống tới đáy vết trầy rồi đánh bóng lại, việc này cần máy móc và tay nghề.

Trong nghề, đánh bóng làm trên các bánh mài nhỏ quay tròn, dùng bột mài từ thô đến mịn (thường là bột hoặc kem kim cương), cuối cùng đánh bằng bột đánh bóng mịn trên bánh mềm. Tượng chạm phải đánh một phần bằng tay với đầu mài nhỏ để giữ chi tiết. Xong thì rửa sạch, làm ấm và phủ một lớp sáp mỏng. Làm cho món cũ trông như mới, người trong nghề gọi là 翻新 ("tân trang").

Có thể chờ đợi gì:

• Xước nhỏ và mờ thường đánh hết được.
• Xước sâu phải mài đi nhiều hơn. Với mặt dây mỏng, tượng chạm tinh, thợ có thể để lại vết mờ còn hơn mài phẳng đường chạm.
• Ngọc hạt thô (chủng đậu, 豆种) dễ bóng không đều, bề mặt gợn vân vỏ cam (橘皮). Thợ giỏi sẽ cố xử lý, nhưng đây là tính chất của chất ngọc, không hẳn do tay nghề kém.
• Món có gắn kim loại thường phải tháo ngọc ra trước, hoặc đánh rất cẩn thận quanh phần kim loại, vì kim loại và ngọc dùng vật liệu đánh bóng khác nhau.

Đánh bóng làm mất chất ngọc, nên chỉ làm khi cần, không cần năm nào cũng làm. Có người giữ vòng cũ của ông bà lại thích giữ độ bóng dịu do đeo lâu năm, không muốn đánh cho như mới.

Có nên tự đánh bóng cẩm thạch tại nhà?

Vệ sinh thì được, đánh bóng thì không nên. Các cách đánh bóng tại nhà trên mạng hoặc không có tác dụng, hoặc làm bề mặt tệ hơn:

Cách làm tại nhà	Kết quả
Kem đánh răng	Chất mài quá yếu để bỏ vết trầy, nhưng có thể làm mờ lớp bóng và để lại cặn trắng trong chỗ chạm
Tự chà bột đánh bóng, kem đánh bóng (抛光粉, 抛光膏) bằng tay	Không có bánh mài và bột theo cấp hạt thì không mài phẳng được, chỉ tạo ra những mảng gợn sóng không đều; bột kẹt vào chỗ lõm
Giấy nhám, máy mài cầm tay	Tạo mặt phẳng và vết xước mới, làm tròn mất đường chạm; nhiệt do ma sát có thể gây áp lực lên các đường vân sẵn có
Sản phẩm "xóa vết trầy cho ngọc"	Nhiều loại là chất trám, dầu hoặc sáp, chỉ che xước nhỏ một thời gian chứ không xóa
Tự bôi dầu, sáp đánh bóng	Bóng tạm thời, nhưng hút bụi và có thể che mất vết nứt thay vì bảo vệ ngọc

Sáp đánh bóng cẩm thạch không phải là sửa chữa. Đó là lớp hoàn thiện cho đẹp, giúp bóng trong một thời gian. Nếu rửa xong thấy kém bóng, có thể lớp sáp đã mòn; khi mang đi làm việc khác, nhờ xưởng phủ sáp lại đúng cách. Đừng tự nấu cẩm thạch trong sáp tại nhà.

Điều có thể làm an toàn: rửa bằng nước ấm với một giọt xà phòng dịu, chải nhẹ bằng bàn chải mềm, xả sạch, lau khô bằng khăn mềm. Lau bụi bằng khăn ẩm, đừng chà khăn khô.

Bột trắng kẹt trong khe chạm của cẩm thạch là gì?

Thường là bột đánh bóng hoặc sáp cũ còn sót trong chỗ lõm, cũng có thể là xà phòng khô. Rất hay gặp ở tượng chạm mới và hàng đánh bóng vội. Đây không phải dấu hiệu hàng giả.

Cách làm sạch: ngâm vài phút trong nước xà phòng ấm, rồi chải các khe bằng bàn chải đánh răng lông mềm hoặc tăm gỗ. Xả sạch và để khô tự nhiên. Đừng dùng kim loại để cạy vì có thể làm xước lớp bóng, cũng đừng dùng máy rửa siêu âm vì có thể làm vết nứt ẩn lan rộng. Nếu chất trắng cứ xuất hiện từ trong một đường vân, hoặc đường đó trông sáng lóa như thủy tinh, hãy mang cho phòng kiểm định hoặc người trong nghề xem: đó có thể là vết nứt, hoặc chất trám.

Cẩm thạch bị mẻ có sửa được không?

Thường là được, đổi lại món ngọc nhỏ đi một chút. Mẻ là khi một mảnh nhỏ bị vỡ ra ở mép, góc, lỗ xỏ hạt hoặc đỉnh mặt cabochon. Xưởng sẽ mài tròn chỗ mẻ rồi đánh bóng lại.

• Vòng: mẻ nhỏ ở mép ngoài có thể mài tròn; mẻ sâu sẽ để lại một chỗ hơi phẳng.
• Mặt cabochon (蛋面): mẻ ở đỉnh hoặc ở viền thường phải mài cả viên nhỏ và thấp hơn, nên ổ nhẫn hoặc bông tai có thể phải chỉnh hoặc làm lại.
• Tượng chạm: thợ chạm đôi khi có thể sửa chiếc lá, đuôi hay mép bị mẻ để hòa vào hoa văn. Làm được bao nhiêu tùy chỗ mẻ.
• Hạt chuỗi: hạt bị mẻ thường được thay hẳn nếu tìm được hạt tương tự, hoặc mài nhỏ rồi đánh bóng lại.

Trước khi mài, hãy soi chỗ mẻ bằng kính lúp hoặc đèn pin. Nếu từ chỗ mẻ có một đường chạy vào trong, đó là vết nứt, và mài mép đi cũng không hết.

Nhẫn, vòng cẩm thạch bị nứt có sửa được không?

Không, vết nứt không thể sửa theo nghĩa làm cho ngọc liền lại. Phỉ thúy không tự lành, và không xưởng hay thợ kim hoàn nào nối được hai bên vết nứt. Điều bạn chọn được là sống chung với nó thế nào:

1. Để nguyên và bảo vệ. Vết nứt nhỏ chưa chạy ra mép thường được để nguyên. Đeo ít đi, tránh va đập và nóng lạnh đột ngột, thỉnh thoảng kiểm tra xem vết nứt có dài ra không.
2. Bọc kim loại. Một đai vàng hoặc bạc, một nắp bịt hoặc viền bọc quanh đoạn nứt sẽ giữ nó lại. Làm khéo thì trông như một kiểu thiết kế. Đây là cách sửa vòng truyền thống; xem vòng cẩm thạch bọc vàng.
3. Chạm lại hoặc làm nhỏ. Thợ bỏ phần nứt và làm món nhỏ hơn từ phần còn lại, hoặc chạm hoa văn theo đường nứt.

Bơm keo, bơm nhựa vào vết nứt là che giấu, không phải sửa chữa. Cách này chỉ làm vết nứt khó thấy hơn, không làm ngọc chắc lại. Đó là một kiểu xử lý, và nếu sau này bán thì bắt buộc phải nói rõ.

Bị nứt có đeo tiếp được không? Mặt dây hay nhẫn nằm trong ổ kim loại bảo vệ thường vẫn đeo được nếu cẩn thận. Vòng nứt ngang bản thì dễ gãy hẳn, có khi thành mảnh sắc, nên tạm ngừng đeo cho đến khi bọc hoặc làm lại. Mặt nhẫn cẩm thạch bị nứt thì nguy cơ nằm ở chỗ chấu đè lên; nhờ thợ kim hoàn kiểm tra ổ nhẫn.

Không phải đường nào cũng là vết nứt. Vân đá (石纹) tự nhiên đã liền, móng tay lướt qua không vướng; vết nứt (裂) thì hở và vướng móng. Phân biệt trước rồi hãy lo: xem cẩm thạch bị nứt hay vân.

Sửa vòng cẩm thạch bị gãy được không?

Nối lại bằng kim loại thì được, nhưng không thể thành chiếc vòng chưa từng gãy. Một số vòng gãy có thể nối chỗ gãy bằng đai kim loại bọc ngoài, hoặc tùy mức hư hại mà thiết kế lại thành vòng mở có bản lề và khóa; đây là một dạng sửa theo kiểu "kim tương ngọc" (金镶玉, vàng nạm ngọc). Vòng nối xong đeo được và có thể rất đẹp, nhưng đó là vòng đã sửa và được định giá như vậy.

Cách phổ biến khác là nhờ thợ cắt các mảnh thành mặt dây, nhẫn yên ngựa, cabochon hoặc hạt. Giữ lại mọi mảnh và giấy kiểm định cho đến khi quyết định. Các lựa chọn, và quan niệm "vòng vỡ là đỡ hạn", có trong bài vòng phỉ thúy, cẩm thạch bị nứt, vỡ.

Nhẫn, mặt dây, chuỗi hạt hỏng thì sao?

Phần lớn hỏng ở kim loại hoặc dây, và tiệm vàng, thợ kim hoàn sửa được:

• Mặt nhẫn lỏng, chấu cong: ngừng đeo và mang đi sửa trước khi viên ngọc rơi mất. Báo cho thợ đây là phỉ thúy để họ tránh hơi nước và lửa mạnh gần ngọc.
• Móc treo, khoen của mặt dây bị mòn: thay mới; đây là lý do hay gặp nhất khiến mặt dây bị rơi mất.
• Chuỗi hạt: dây thun giãn, dây tơ sờn. Xỏ lại trước khi đứt, và đếm số hạt trước. Xem chuỗi cẩm thạch là gì.

Sửa, đánh bóng vòng cẩm thạch ở đâu? Nên hỏi gì?

Đánh bóng, mài lại, chạm lại thì tìm xưởng chế tác, đánh bóng ngọc, hoặc tiệm ngọc có xưởng làm cùng. Ổ nhẫn, chấu, bọc vàng, dây chuyền thì tìm tiệm vàng, thợ kim hoàn. Nhiều tiệm trang sức không tự đánh bóng ngọc mà gửi đi nơi khác, nên hãy hỏi rõ ai sẽ làm.

Trước khi giao món đồ, hãy hỏi:

1. Tiệm tự đánh bóng hay gửi đi xưởng?
2. Sẽ mài đi khoảng bao nhiêu? Dáng, đường chạm có thay đổi không?
3. Có phải tháo ngọc khỏi ổ không?
4. Đánh bóng xong có phủ sáp không?
5. Có dùng chất trám, keo hay nhựa nào không? (Nếu chỉ đánh bóng, câu trả lời phải là không.)
6. Có ghi lại bằng giấy những gì đã làm không?
7. Mất bao lâu, và trong thời gian đó món đồ được giữ thế nào?

Trước khi giao, tự chụp ảnh rõ và ghi lại trọng lượng, kích thước. Chi phí tùy món và tùy xưởng, nên hỏi báo giá trước; bài này không đưa con số.

Sửa xong có ảnh hưởng giấy kiểm định và giá bán lại không?

Có thể. Giấy kiểm định ghi lại món đồ lúc được kiểm: trọng lượng, kích thước, ảnh, tên khoáng vật và có xử lý hay không. Sau khi đánh bóng hoặc mài lại, trọng lượng và kích thước có thể không còn khớp hoàn toàn. Ngọc vẫn tự nhiên, nhưng việc đối chiếu giấy hoặc bán lại sau này có thể rắc rối hơn. Hãy hỏi nơi đã cấp giấy xem họ có kiểm lại và cập nhật không.

Khi bán lại, đánh bóng thông thường hầu như không ảnh hưởng. Vết nứt, chỗ bơm keo và vòng đã nối thì ảnh hưởng nhiều: phần lớn người mua sẽ ép giá mạnh hoặc từ chối, và mọi chất trám đều phải nói rõ. Xem bán lại vòng cẩm thạch, phỉ thúy.

Làm sao để cẩm thạch không bị hỏng?

Phần lớn hư hại đến từ va đập và rơi xuống nền cứng, không phải do đeo hằng ngày. Phỉ thúy dai, nhưng rơi xuống đá hay gạch men vẫn có thể mẻ hoặc gãy.

• Tháo vòng khi chơi thể thao, dọn dẹp nặng, làm việc với dụng cụ.
• Mỗi món để riêng một túi vải mềm, tránh xa các loại đá cứng ngang hoặc cứng hơn.
• Tránh nóng lạnh đột ngột: nước sôi, xông hơi, từ phòng máy lạnh bước vào xe nóng.
• Không rửa bằng máy siêu âm hay hơi nước.
• Vài tháng kiểm tra ổ nhẫn và dây một lần.

Đọc thêm cẩm thạch có dễ vỡ không và đeo vòng cẩm thạch đi tắm, đi ngủ được không.

Mọi món JadeiteHub đăng bán đều có giấy kiểm định, mỗi món bán ra được đối chiếu với giấy kiểm định tại trung tâm kiểm tra của chúng tôi trước khi gửi, và nếu không đúng mô tả, bạn được hoàn tiền đầy đủ.